Over Vriendelijkheid

Hieronder wil ik uitleggen waarom vriendelijkheid, vriendelijk zijn, een essentiële eigenschap is van een normale persoonlijkheid. Het is een belangrijk en noodzakelijk symptoom van een volwassen, normaal persoon. Ook wil ik uitleggen waarom veel mensen het (nog) niet zijn maar dat het wel de moeite waard is vriendelijk te worden. Positief nieuws: het is te oefenen!

Wat is vriendelijkheid? 

Vriendelijk zijn kan je alleen maar zijn als je zelf sterk staat, als je weet wat je bent, als je niet onzeker bent, als je kwetsbaar durft te zijn, als je innerlijke vrede kent.

Maar wát bedoel ik hier dan met vriendelijk zijn? In het woordenboek staat: 'zorg en attent voor anderen', 'aardig', 'mild', 'hoffelijk'. Het heeft dus alles te maken met een bepaalde manier van naar anderen toe zijn en doen. 

Mogelijk wordt het duidelijker aan de hand van concrete voorbeelden van gedrag dat ik bestempel als vriendelijk:

  • je loopt een winkel binnen en iemand die voor je loopt houdt de deur voor je open als hij achterom kijkt
  • je loopt op straat en een onbekende komt je tegemoet lopen en zegt 'goedendag' en knikt naar je met een glimlach
  • je emailt met iemand die je nog niet kent en deze antwoordt bij zijn eerste zin met "Wat leuk dat u een email naar mij heeft gestuurd. Ik zal proberen u zo goed mogelijk van dienst te zijn"
  • je rekent je boodschappen af bij de kassière in de AH en zij groet zowel bij het begin ("goedendag") als ook bij het afscheid ("prettige dag verder")
  • je partner vraagt of je ook wat thee wilt als je samen op de bank TV zit te kijken
  • je partner appt je met 'Hi liefje' en haar boodschap
  • bij een lezing waar je de spreker bent wordt een vraag gesteld die begint met "een zeer interessante lezing" om vervolgens een kritische vraag te stellen

De voorwaarden om Vriendelijk te kunnen zijn

Waarom komt vriendelijkheid toch verrassend veel voor in ons dagelijks leven? Als je goed om je heen kijkt zie je overal wel voorbeelden van vriendelijkheid. Ondanks alle journaaluitzendingen en programma's als opsporing verzocht en wegmisbruikers is het feitelijk zo dat we in de loop der jaren steeds vriendelijker zijn geworden tegen elkaar. 

Dat is ook logisch. We zijn een sociaal dier, ons brein is ingesteld op sociaal zijn mits onze opvoeding en persoonlijke ontwikkeling niet teveel beschadigd is geraakt. Want ondanks het feit dat vriendelijkheid in onze genen zit kan dit uitsluitend tot volle bloei komen indien de randvoorwaarden daarvoor aanwezig zijn. Daartoe behoort een normale opvoeding, zie daarvoor mijn blogs over opvoeden: opvoeden tot 12 jaar; opvoeden van pubers. Kinderen die normaal zijn opgevoed zullen automatisch en vanzelfsprekend neigen naar vriendelijke kinderen. Kinderen waarover iedereen zegt: "jeetje, wat zijn ze lief. Had ik maar zulke kinderen thuis". 

Hoe komt dat nou? Eén van de essentiële voorwaarden om vriendelijk te kúnnen zijn is voldoende zelf-zekerheid. Dus het ontbreken van schaamte of angst voor je eigen fouten en beperkingen. Immers, als je bang bent voor afwijzing van jezelf omdat je fouten maakt en/of beperkingen hebt, dan ben je ook bang om door een ander afgewezen te worden. Een ander kan je afwijzen op basis van je gedrag en ieder gedrag dat opvalt bij die ander kan in principe doelwit zijn van een afwijzing door die ander. 

Een voorbeeld? Als jij b.v. de deur open houdt voor iemand achter je kán het zijn dat die ander dit niet prettig vindt en dit laat merken door een opmerking of een chagrijnige blik. Als jij er voor kiest om dit vriendelijke gedrag niet te vertonen, maar je eigen weg te gaan, in jezelf gekeerd, dan ontlok je wellicht niet een dergelijke reactie. Je sluit je dan als het ware af van interactie met een ander. 

Elke interactie met een ander persoon houdt het risico in zich dat die ander jou afwijst, dat die ander niet zo aardig tegen je doet, dat die ander zijn mening over jou en jouw gedrag geeft. Om dit te kunnen hebben moet je zelf voldoende zeker weten dat jij het goed doet. Dat jouw intenties zuiver zijn. Je moet dus geen twijfel hebben over je gedrag: je moet absoluut zeker weten dat je goed gedrag vertoont.

Een tweede voorwaarde om vriendelijk te kunnen zijn is vrij zijn van negatieve emoties als angst, verdriet of boosheid. Het heeft veel te maken met de eerste voorwaarde: zelfverzekerd zijn. Met name boosheid staat vriendelijk zijn in de weg. Boosheid of boos zijn is in principe een fundamentele emotie die noodzakelijk is om te overleven. Er moet altijd voldoende agressie of boosheid in iemand zitten wil hij dingen kunnen en durven doen. Zonder enige vorm van boosheid komen we letterlijk niet vooruit, komen we niet over onze aangeboren drempel van angst. We moeten durven, moedig zijn, naar voren durven treden (van het latijn agredior= ergens gericht op af gaan). Door boosheid overwinnen we onze natuurlijke neiging om stil te staan en voorzichtig te zijn. We overwinnen dus onze angst. Een simpel ezelsbruggetje binnen de psychologie is: teveel boosheid? dan zit daar altijd of angst of verdriet onder. Teveel van deze 3 negatieve basisemoties betekent dat we teveel bezig zijn met onszelf, om onszelf te beschermen. Dan zijn we per definitie niet bezig met de behoeften van een ander, we zijn dus niet vriendelijk tegenover die ander. We zijn teveel met onszelf bezig.

Voorbeelden? Ga maar na wanneer je niet vriendelijk wilt zijn naar anderen toe. Dat gebeurt vooral wanneer je chagrijnig (b.v. boos) bent. Maar ook als je verdrietig bent, dan heb je geen energie meer over om met die ander bezig te zijn. Je kunt dan vrijwel niet vriendelijk zijn. Je kunt je op zulke momenten onvoldoende verplaatsen in de behoeften van de ander. 

Een derde voorwaarde voor vriendelijk zijn is eigenlijk een afgeleide van de bovenste twee genoemde: jezelf accepteren en kennen en dan met name je emoties. Het vermogen om eigen emoties te herkennen verschilt van mens tot mens. Om ze daarnaast ook nog eens te verdragen is een tweede vaardigheid die per persoon verschilt. Niet iedereen kan goed omgaan met eigen verdriet of angst. Het doorvoelen van deze emoties en ze aan kunnen is iets wat je mettertijd moet leren. Het is het in essentie accepteren van ál jouw eigen emoties en ervaren dat ze er zijn en dat dat geen ramp is. Op het moment namelijk dat je ze aan kan, wordt de intensiteit van deze emoties vanzelf minder. Zo werkt het brein: een emotie die doorleefd wordt geeft uiteindelijk minder spanning in het brein en in het lichaam. 

Voorbeelden? Als iemand waartegen je vriendelijk bent iets zegt waardoor het lijkt alsof jij iets doet wat voor die ander vervelend is, dan kun je dat opvatten als een aanval op jezelf. Je doet iets 'fout'. Dat roept bij jezelf direct angst op ('ik ben schuldig') maar het kan ook verdriet oproepen ('ik ben stom bezig'). Echter, als je 100% overtuigd van jezelf bent dat je intenties goed zijn en je niets fout doet én je kunt de opgeroepen emoties angst en verdriet gemakkelijk hebben c.q. verdragen, dan zul je zonder enige extra energie vriendelijk kunnen blijven en de ander vragen wat hij of zij dan precies wil. De toon waarop je dat vraagt zal vriendelijk blijven, onvoorwaardelijke liefde zou je kunnen zeggen. De ander kan zich daardoor op zijn gemak gaan voelen. Immers, jij bent vriendelijk, ongevaarlijk, betrouwbaar stabiel.

Samenvatting

Je moet zelfverzekerd zijn, relatief vrij zijn van negatieve emoties en jezelf geheel accepteren om te allen tijde vriendelijk te kunnen blijven. Weliswaar zie je vriendelijkheid veel op straat maar in werkelijkheid kunnen maar heel weinig mensen consequent en lang vriendelijk blijven. Nu weet je waarom :).

Een volwassen, stabiele persoonlijkheid en vriendelijk zijn

Eerder al blogde ik over wat ik een normale persoonlijkheid beschouw. Echte metingen van hoeveel mensen een abnormale persoonlijkheid zijn er niet. Daarvoor zou je werkelijk iedereen die een beetje kan lezen een uitgebreide persoonlijkheidsvragenlijst moeten voorleggen. Ik zou daar wel voor willen pleiten. Daarom ook heb ik de PCQ-180 op mijn blogs gezet: een experimentele persoonlijkheidsvragenlijst waardoor je je huidige karaktereigenschappen kunt meten volgens het cognitieve persoonlijkheidsmodel. Doe thuis zelf eens de PCQ-180 (kost 1 uur zonder pauze): download deze, installeer de vragenlijst en voer hem uit. Indien enkele eigenschappen te sterk aanwezig zijn zal de PCQ-180 deze aanwijzen in een top 5 en jij kunt dan gaan nadenken of je deze eigenschappen enigszins wilt veranderen of niet. Te extreem aanwezige eigenschappen, die te star zijn en daardoor vaak ook ellende bij anderen (en jezelf) veroorzaken, dienen eigenlijk gerelativeerd te worden. Als je daarvoor hulp zoekt kun je je melden bij goede psychologen (via je huisarts b.v.). 

Een normale persoonlijkheid kan bij iemand herkend worden doordat deze persoon sympathiek en vriendelijk over komt. Zelfs (of juist) áls je kritische vragen stelt. Als je zelfverzekerd bent, je eigen beperkingen kent én accepteert, kún je je niet aangevallen voelen. Dan ben je niet defensief. Als psycholoog kan ik op deze manier simpelweg 'testen' of ik mensen voor me heb bij een intake die problemen hebben in hun persoonlijkheid. Vaak is dat wel het geval. Wetenschappers schatten dat persoonlijkheidsstoornissen zoals narcisme of borderline slechts 1-4% voorkomt. Volgens mij is dat een behoorlijke onderschatting van het werkelijke aantal mensen met persoonlijkheidsstoornissen. Het ligt eerder in de orde van grootte van 5-20%. Als je b.v. louter naar de eigenschap vriendelijkheid zou kijken...consistente, duidelijke vriendelijkheid naar iedereen toe, maakt niet uit wie, dan zijn er niet zoveel mensen die écht vriendelijk kunnen blijven en zijn.

De ontwikkeling van een normale persoonlijkheid gaat een heel leven door. Het begint bij een normale opvoeding zodat de basis gelegd wordt voor een stabiel en sterk zelfbeeld. Vervolgens ontwikkel je je nog meer doordat je een intieme relatie aan gaat met je levenspartner. Als het goed is ontwikkelt die relatie zich tot een zogenaamde super-relatie (zie ook het boekje van David en Arjan 365 dagen succesvol in de liefde): waarin de liefde, de relatievorm en de intimiteit alledrie de hoogste score kunnen behalen op een schaal van 1-10. Het kán, het bestaat! Echter, helaas is het zeldzamer dan je denkt. Dat heeft veel te maken met het feit dat we niets geleerd hebben op school over de gezonde ontwikkeling van onze persoonlijkheid, laat staan over hoe een gezonde normale relatie in elkaar steekt. Zie daarvoor ook mijn blog over wat een normale relatie zou moeten zijn.

In zo'n normale relatie leer je in feite meer jezelf kennen, in volle veiligheid, zodat je uiteindelijk nóg zelfverzekerder, meer open en jezelf nog kwetsbaarder durft op te stellen. Dat is dan weer nodig om nóg vriendelijker te worden. De natuurlijke staat van zijn (te spreken met Jan Geurts) komt dan boven: vriendelijkheid, bescheidenheid, wijsheid, rust en een stabiele persoonlijkheid.

Wordt vervolgd!

If you want you can follow me on Twitter. I usually tweet in a serious way: whenever there is any news to share, being either about brain injury, emotional problems, abnormal behavior or other morality issues. Click on the link below:

Als u wilt kunt u me ook op Twitter volgen. Ik tweet eigenlijk alleen serieuze zaken, of dat nu nieuws is over hersenletsel, emotionele problemen, abnormaal gedrag of andere ethische zaken. Klik op onderstaande link:

https://twitter.com/fckovacs