Wat is eigenlijk een antisociale persoonlijkheid stoornis?

Check hier of jij anti-sociale trekken hebt met deze persoonlijkheidsvragenlijst. Installeer deze op je computer (virusvrij!) en vul het in. Het kost 50 á 60 minuten van je tijd. 

Dit is de vragenlijst: PCQ-180

Wat een antisociale persoonlijkheid is wordt wel duidelijker als je mijn pagina over een normale persoonlijkheid en normaal gedrag hebt gelezen. Hier probeer ik een model over de normale persoonlijkheid uit te leggen en een antwoord te geven op wat 'normaal' eigenlijk is. De meeste psychologische of wetenschappelijke literatuur beschouwd rigide en inflexibel gedrag als 'abnormaal'. De moeilijkheid hiervan is dat veel gezonde mensen dit soort gedrag vertonen en dat deze criteria in de praktijk niet goed zijn te gebruiken. Met daarom ook het grote risico op misbruik.

Maar, als je het hebt over een antisociale persoonlijkheid, of beter nog: een 'psychopaat', dan weet plotseling iedereen wat je daarmee bedoelt. Dat komt eigenlijk door 1 film: the Silence of the Lambs waarin Anthony Hopkins een vrijwel iconisch prototype van een psychopaat neerzet: Hannibal Lecter. Maar...slechts een zeer klein percentage van alle psychopaten lijkt op deze Hannibal Lecter! Integendeel, veel psychopaten of antisociale persoonlijkheden zijn niet zo extreem gewelddadig of moordlustig maar juist charmant, slim, welbespraakt, charismatisch. Ze zijn vaak in het openbaar erg vriendelijk tegen iedereen. Vooral vrouwen kunnen daarom slachtoffer van een dergelijke antisociale persoonlijkheid worden. Moeilijk voor te stellen? Nou, niet echt, als je weet hoe cognitieve theorieën denken over een antisociale persoonlijkheid stoornis.

Volgens het handboek van de Amerikaanse Psychiatrische vereniging, de DSM-IV-TR, is een antisociale persoonlijkheid stoornis een "langdurige en diep patroon van disrespect voor en misbruik van de rechten van anderen vanaf 15 jaar". Vreemd genoeg blijkt dit de enige persoonlijkheid stoornis te zijn die niet vóór het 15e jaar gelabeld/gediagnostiseerd kan worden! Tot nog toe heb ik er geen redelijke verklaring voor kunnen vinden en ik vind deze leeftijdsgrens dan ook akelig willekeurig. Als kinderen vóór hun 15e zich asociaal gedragen dan heet het vaak anders: oppositionele gedragsstoornis. Terminologie die niet normaal is voor de meeste gewone mensen.

Hoe dan ook, de kern van een antisociale persoonlijkheid is het zich niet houden aan sociale normen en waarden waardoor vaak de wensen en rechten van andere levende wezens (dus ook dieren) met voeten worden getreden. Dus, herhaaldelijk liegen, impulsief zijn, agressief zijn, constant onverantwoordelijk zijn en vooral een gebrek aan spijt of berouw zijn typische kenmerken van antisociaal gedrag.

Cognitief gezien zijn dergelijke mensen extreem egoïstisch, en hun zelfbeeld is extreem positief: zij maken geen fouten, alleen anderen maken fouten. Dat is ook een belangrijke reden om niet gecontroleerd te willen worden door anderen, of dat nu partners of leidinggevenden zijn. Ze denken dat zij andere regels en meer aandacht verdienen dan anderen, omdat zij slimmer zijn. Op deze manier lijkt deze antisociale persoonlijkheid veel op dat van de narcistische persoonlijkheid. Het belangrijkste verschil tussen deze twee persoonlijkheid stoornissen is lastig: de literatuur hierover is niet duidelijk en de meningen tussen wetenschappers verschillen nogal. Het lijkt er echter op dat een wezenlijk verschil tussen deze twee persoonlijkheden het "constante, langdurige misbruik van en disrespect voor andermans rechten is". De antisociale persoonlijkheid vindt het namelijk erg leuk om anderen pijn te doen, het geeft hem kennelijk een kick, soms zelfs een erotiserende kick, om dat te doen. Iemand pijn doen betekent namelijk ook dat je een bepaalde macht of controle over iemand hebt. Een narcistische persoonlijkheid doet iemand echter pijn om meestal hele andere redenen. Een narcist denkt bepaalde rechten te hebben en die zal hij ook krijgen, ten koste van andermans wensen. Iemand die dus in de weg staat van de behoeftenbevrediging van een narcist moet om die reden dan ook maar voelen. Ik geef toe, het verschil is niet zo groot maar het is er wel.

Emotioneel gezien hebben zowel een antisociale als een narcistische persoonlijkheid een gebrek aan empathie. Ze kunnen de wereld niet zien door andermans ogen. Ze hebben een neurotechnisch mankement (afwijking in het brein) om het perspectief (gezichtspunt) van iemand anders over te nemen. Ze kunnen vaak niet snappen of voelen hoe iemand anders iets voelt. Natuurlijk kent dit empathisch vermogen een continuüm: niet iedereen is namelijk even goed in staat om mede te leven met anderen. De narcist en de psychopaat kunnen dit vrijwel niet of helemaal niet, ook niet na herhaaldelijke therapie. De extreem gewelddadige psychopaat bijvoorbeeld, kan tijdens een politieverhoor verklaren dat "hij alleen wist dat zijn slachtoffer hevige pijn leed doordat hij naar haar ogen en mond keek en luisterde naar haar geschreeuw...". Een dergelijke psychopaat voelt er geen medeleven bij, wél voelt hij vaak een kick omdat dergelijk slachtoffergedrag laat zien dat hij volledige controle en macht heeft. Een narcistische persoonlijkheid heeft weliswaar ook een gebrek aan empathie maar kan zich bij dergelijk extreem geweld meestal wel meer inleven dan een psychopaat. Bij een narcist wordt dergelijk extreem gewelddadig gedrag naar anderen ook niet vaak gezien. Overigens, de diagnoses narcistisch en psychopatisch wordt vaak gezamenlijk gesteld waarbij dan de hoofddiagnose een antisociale persoonlijkheid is.

Het cliché dat een psychopaat of antisociale persoonlijkheid volledig sociale vaardigheden of enig gevoel mist is meestal ook niet waar. De hele reikwijdte is vaak mogelijk. Er zijn antisociale persoonlijkheden die vrijwel geen spontane emoties uiten of kunnen voelen, maar anderen kunnen alle emotionele reacties uiten die er zijn. Sociale vaardigheden kunnen zeer goed getraind zijn en uitgevoerd worden of juist volkomen afwezig zijn of duidelijk inadequaat. Echter, álle antisociale persoonlijkheid stoornissen hebben duidelijke problemen met de juiste verwerking van emotionele prikkels. Hun gebrek aan empathisch vermogen is typerend, zij het meer of minder aanwezig.

Problemen in de interpersoonlijke relaties zijn een ander kenmerk van een antisociale persoonlijkheid. Hiermee bedoel ik dan het gebrek aan het werkelijk voelen en medeleven met anderen, iets dat natuurlijk in een intieme relatie met een ander problemen geeft. Juist omdat het extreme egoïstische en het niet goed rekening houden met iemand anders zijn wensen, leidt tot conflicten in een relatie. En als zij dan de wensen van een ander lijken te respecteren dan is dat vooral vanuit persoonlijk gewin of omdat de ander gemanipuleerd wordt. Niet alleen is dit echter best moeilijk vast te stellen, ook realiseer ik me dat áls je het zo formuleert, iemand dan ook niet meer van het stempel 'antisociaal' kan afkomen. Immers, als iemand zijn uiterste best doet om aardig te zijn, dan kan een psycholoog of psychiater altijd zeggen dat dit slechts slimme manipulaties zijn... De vraag wánneer dan een antisociale persoonlijkheid genezen kan worden zal ik later proberen te beantwoorden.

Omdat een antisociale persoonlijkheid so divers in zijn uitingen en gedrag kan zijn, is het moeilijk vast te stellen. Om dit te verbeteren heeft men een continuüm gemaakt met 12 types van een antisociale persoonlijkheid. Het loopt eigenlijk van gewelddadig voor zichzelf tot extreem gewelddadig voor anderen (zoals Hannibal Lecter of de echt bestane Ted Bundy). Hoe gewelddadiger, hoe slechter vaak de behandelingsmogelijkheden en hoe slechter de prognose.


Een antisociale persoonlijkheid: aangeboren of aangeleerd?

Er is hier veel over geschreven, ook op het Internet. Nadat ik vele bronnen heb gelezen en mijn kennis over neuropsychologie en neurowetenschappen gebruikt heb, ben ik tot de volgende conclusie gekomen: psychopaten worden NIET geboren als psychopaat. Er is geen of zeer weinig bewijs dat wijst in de tegenovergestelde richting. Een kind wordt NIET geboren als psychopaat. En dat stelt gerust, toch? Het is ook evolutionair gezien goed te verklaren. Het menselijk ras zou niet lang overleefd hebben als we allemaal geboren zouden worden als psychopaat. Het overleven in de wilde natuur kan namelijk alleen maar als je als groep samen leert werken.

Erg interessante boeken over antisociale persoonlijkheid stoornissen vind je vaak in de Engelstalige literatuur. Zo ook het boek van profiler John Douglas (op zich een aparte persoonlijkheid) die in zijn boeken The Anatomy of Motive (1999) en The Cases That Haunt Us (2001) echt bestaande casussen analyseert en daarmee een idee verschaft over de cognities en emoties van psychopaten die hebben gemoord. Een meer wetenschappelijke benadering kiest de beroemde Robert Hare: Without Conscience (1999). Maar ook dit boek is goed te lezen voor leken. Dat geldt in mindere mate voor het sterk wetenschappelijke boek van James Blair en anderen (2005): The Psychopath: Emotion and The Brain. Ik ben het niet helemaal eens met zijn conclusie dat een echte psychopaat iets anders is dan een antisociale persoonlijkheid stoornis. Hij gelooft veel meer in enkele aangeboren gevallen waarin overduidelijk psychopathie erfelijk is bepaald. Het lijkt iets gecompliceerder (iets wat hij ongetwijfeld zelf ook wel begrijpt). Natuurlijk bestaan er afwijkende kinderen die geboren worden met dusdanige hersenafwijkingen dat zij zich snel ontwikkelen tot psychopaten. Deze kinderen ontbreekt het echt aan empatisch vermogen, missen ook angst voor allerlei zaken. Maar...omgevingsfactoren bepalen ook een belangrijk deel van de ontwikkeling van iemand. Sterker nog: met het huidige bewijs ben ik er nog altijd van overtuigd (en met mij vele psychiaters en psychologen) dat een psychopaat meestal niet geboren wordt. Vrijwel altijd leidt een bepaald type (afwijkende) opvoeding tot aangeleerd antisociaal gedrag. Vaak is een dergelijke opvoeding doordrenkt van (onvoorspelbaar) geweld en roept dit bij een kind sterke angst op. Om dit enigszins te hanteren ontwikkelt het kind dan een overlevingsstrategie waarin veel agressie zit: agressie remt namelijk het voelen van angst. Meer over hoe een normale en abnormale persoonlijkheid groeit volgens cognitieve theorieën is te vinden op mijn pagina over Normale Persoonlijkheid en het Normale Brein. De link is hier te vinden:

Link naar Normale Persoonlijkheid: een model


Hoe vaak komt een antisociale persoonlijkheid stoornis voor?

Wetenschappers schatten dat ongeveer 1 tot 3% van de totale populatie een antisociale persoonlijkheid heeft. De schattingen over een extreme psychopathische inslag zijn nog veel lager (en meer mannen dan vrouwen). Opnieuw kon ik nergens echt harde gegevens vinden over deze schattingen. Als je namelijk gewoon om je heen kijkt dan vermoed ik dat er veel meer antisociale persoonlijkheden rondlopen dan deze schattingen van de wetenschap aangeven. Net zoals Hare recentelijk heeft geschreven in een populair boek (2007: Snakes in Suits: When Psychopaths Go To Work) komen er nogal veel psychopaten voor op het werk, bijvoorbeeld in het bedrijfsleven. De meeste mensen herkennen deze psychopaten niet omdat zij een totaal verkeerd beeld van een antisociale persoonlijkheid hebben. Vaak gebaseerd op wat zij in films als Silence of the Lambs hebben gezien.

In Babiak en Hare’s boek Snakes in Suits, leggen zij haarfijn uit hoe een antisociale persoonlijkheid zich in zijn element kan voelen in een bedrijfsomgeving. Vaak zijn dit de wat slimmere psychopaten die charmant, welbespraakt en vriendelijk overkomen. Maar wanneer je bovenstaande gelezen hebt (en het boek van Hare) zul je ze veel sneller herkennen. En ik roep daartoe op: herken ze veel sneller zodat je jezelf en je organisatie een hoop ellende kunt besparen. Want uiteindelijk corrumpeert een psychopaat alles: waarden en normen vervallen met als eindresultaat dat er meer kwaad dan goed gedaan wordt.


Is een antisociale persoonlijkheid nog te behandelen?

Er zijn er velen die denken dat een antisociale persoonlijkheids stoornis niet te behandelen is. Enkele anderen denken juist te optimistisch en stellen dat deze mensen wel goed te behandelen zijn. Alles wat ik tot nog toe heb gelezen duidt erop dat de waarheid spreekwoordelijk in het midden ligt. Ja, er zijn antisociale persoonlijkheden waarbij het brein op het vlak van empathisch vermogen en het lezen van emoties ernstig achtergebleven is. In zulke gevallen is het zeer waarschijnlijk, met onze huidige beperkte kennis en technologie, dat zij niet (goed) te behandelen zijn. Waarschijnlijk geldt dit voor de ernstigste vormen van psychopathie, types 10 t/m 12, types die extreem gewelddadig zijn. Gelukkig kunnen de andere types antisociale persoonlijkheden wel degelijk opnieuw leren zichzelf te beheersen en nieuwe manieren van sociale contacten aan te gaan. Op deze manier kunnen zij dan weer in een gewone samenleving terug komen. Echter, dit leerproces kost minimaal enkele jaren van intensieve cognitief-gedragsmatige therapie. Bovendien, het vergt veel van een therapeut, van zijn/haar vaardigheden. Ook moet er uiterst scherp gelet worden op het hoge risico dat een psychopaat vrijwel zeker manipulerend bezig is, ook tijdens therapie. Hierdoor zal de TBS-behandeling, want daar heb ik het dan over, allerlei extreme veiligheidschecks moeten hebben vóórdat iemand zonder meer op proefverlof kan. Al té vaak is het namelijk voorgekomen dat zo'n persoonlijkheidstype alle therapeuten en psychiaters heeft beetgenomen. Ik vermoed zelf dat men hier de flexibiliteit van het brein akelig overschat heeft.

Cognitieve gedragstherapie lijkt het meest geschikt om een antisociale persoonlijkheid te veranderen, om iemand's cognities over zichzelf, over de ander en de samenleving te veranderen. Andere en meer constructieve gedragspatronen worden aangeleerd en geoefend om de kansen op gewelddadig gedrag te beperken. Hoe langer iemand antisociaal gedrag heeft vertoond, hoe slechter natuurlijk de prognose. Het aanleren van nieuw gedrag is namelijk eenvoudiger als men jonger is (het brein is dan toch meestal flexibeler en het geheugen werkt dan beter) én als men minder gebrainwashed is door andere gedachten. Bovendien, het overtuigen van een antisociale persoonlijkheid dat hij moet veranderen, en dat ook nog eens onder dwang (TBS-verpleging), kost vaak ook jaren. Dergelijke persoonlijkheden zien vaak niet zo zeer dat zij fout zijn geweest. Maar veel opties hebben wij en zij niet: óf zij zitten hun leven lang vast, óf zij proberen hun gedrag te veranderen. En naar mijn mening moeten we het proberen: niet alleen uit beschaving en fatsoen maar ook en vooral omdat het voor ons allen beter is. Wie namelijk goed doet, zal ook goed ontmoeten en dit verder kunnen verspreiden. Daar worden we met z'n allen echt beter van.


Samenvatting

Eén van de meest intrigerende persoonlijkheids stoornissen (maar ook één van de meest gewelddadige) is de antisociale persoonlijkheid stoornis. Ondanks dat de wetenschap schat dat dit zo'n 1 tot 5% vóór komt in de normale populatie, kan dit naar mijn mening echt niet waar zijn. Zeker niet als je een beetje de krant leest, de feiten over misdaad beschouwt en om je heen kijkt. Maar hoe hoog het werkelijke vóórkomen van antisociale persoonlijkheid stoornissen is, weet niemand. Dat het ook per regio in de wereld verschilt, is een ander feit. Belangrijker is dat je het beter leert herkennen. Op school, op het werk, thuis. Hoe? Bijvoorbeeld met behulp van deze pagina. Ik heb geprobeerd uit te leggen dat er veel meer psychopaten zijn dan men denkt en welke de typische kenmerken van deze mensen zijn. Sommige wetenschappers zoals Robert Hare maken een onderscheid tussen psychopaten en antisociale persoonlijkheden. Ik denk dat dit niet klopt maar hij heeft zeker een punt als het gaat om het simpele feit dat er duidelijk gradaties zijn in antisociaal gedrag. Dit maakt simpele herkenning van dit soort types ook des te lastiger. Maar herkenning is en blijft zeer belangrijk want hoe je het ook definieert: dit type persoonlijkheid blijft schade veroorzaken aan zichzelf, aan anderen, aan de hele wereld. Het wordt tijd dat we deze mensen sneller opsporen en behandelen. We zouden er allemaal meer baat bij hebben.



Ga van Antisociale persoonlijkheid naar Wat is narcisme?

Ga naar Wat is normaal gedrag en een normale persoonlijkheid

Ga naar Beste opvoeding tips

Ga naar Narcisme op het werk

Ga naar Wat is een goede relatie?


Read here about all disclaimers relevant to this site:

LegalDisclaimers.html


If you want you can follow me on Twitter. I usually tweet in a serious way: whenever there is any news to share, being either about brain injury, emotional problems, abnormal behavior or other morality issues. Click on the link below:

Als u wilt kunt u me ook op Twitter volgen. Ik tweet eigenlijk alleen serieuze zaken, of dat nu nieuws is over hersenletsel, emotionele problemen, abnormaal gedrag of andere ethische zaken. Klik op onderstaande link:

https://twitter.com/fckovacs

Boeken om te lezen!





Een weliswaar Engelstalig boek maar zeer goed geschreven en zeer duidelijk komt tot uitdrukking hoe anti-sociale persoonlijkheden die zich tot op zekere hoogte hebben aangepast, grote schade berokkenen aan het bedrijfsleven en aan de levens van vele werknemers. Tenzij wij ze met z'n allen eerder herkennen en leren aanpakken:

Een gerenommeerde wetenschapper die uitlegt waarom wreedheid bij anti-sociale persoonlijkheden (psychopathen) voorkomt: een gebrek aan empathisch vermogen. Goed geschreven, wel wat wetenschappelijk maar...niet al te prijzig:

Een zeer vermakelijk boekje over allerlei persoonlijkheidstypen waaronder de anti-sociale en narcistische persoonlijkheid. Leer ze met enige humor herkennen en doe daar je voordeel mee:

Herken mensen waar je een relatie mee hebt en die jezelf stuk maken. Begin eerst bij jezelf om sterker te worden om zodoende dergelijke types eerder te herkennen en aan te pakken. Zeer herkenbaar en goed geschreven: