Autorijden na hersenletsel: aandachtsproblemen

Sommige mensen denken nog altijd dat autorijden na hersenletsel (CVA, contusio, dementie) geen probleem is. Dat het niets te maken heeft met je hersenen. In dat geval zou ik willen vragen eerst eens mijn pagina over rijden met een normaal brein te lezen. Doe dat nu: . . autorijden met normaal brein. Overtuigd? Nee? Nou, lees dan maar de voorbeelden hieronder die gegeven zijn door familieleden en hersenletselpatiënten zelf. Deze verhalen vertellen je dat hersenletsel, mild of ernstig, na CVA of Contusio of anderszins een negatief effect kan hebben op je rijgeschiktheid. Gelukkig niet altijd, maar wel onder speciale omstandigheden. En het zou wijs zijn je voor te bereiden op zulke speciale omstandigheden. Een nieuwe klap op je hersenen zou namelijk niet in je voordeel zijn…

Aandacht is een multi-factoriele hersenfunctie dat concentratie inhoudt, maar ook het verdelen van je aandacht, mentale snelheid en flexibele correcte reacties. Hersenletsel heeft vrijwel altijd een negatief effect op deze aandacht! Maar je hebt dit niet altijd direct door, alleen onder speciale omstandigheden. Hopelijk kan ik het rijden na hersenletsel net even iets veiliger maken door je verschillende voorbeelden en tips te geven van patiënten met hersenletsel, voorbeelden uit het dagelijkse leven.


Het handhaven van je koers en positie op de weg

Eén van de meest belangrijke zaken tijdens het autorijden na hersenletsel (en zonder) is het constant houden van je koers, het netjes binnen je weghelft kunnen blijven rijden. Zonder dat je teveel naar links of rechts slingert. Dit vereist dat je voldoende ruimtelijk inzicht hebt en voldoende zicht naar alle hoeken, links of rechts. Maar het meest wezenlijke is dat je een voldoende aandacht of concentratievermogen hebt. De hoeveelheid aandacht die je nodig hebt om netjes op je weghelft te blijven rijden is afhankelijk van je snelheid. Hoe harder je rijdt, hoe meer moeite (aandacht) je moet doen om netjes op de weghelft te blijven. Immers, hoe sneller rijdend, hoe minder tijd jezelf hebt om koerscorrecties aan te brengen (iedereen slingert namelijk wel iets). Dit is dan ook de reden dat ouderen (met een verminderd aandacht systeem) langzamer gaan rijden: ze hebben dan de tijd om koerscorrecties aan te brengen.

Je aandacht systeem kan afgeleid worden, dus het moet in staat zijn de aandacht te verdelen over meerdere taken tegelijkertijd. Het focusen op je positie op de rechterbaan is één ding. Maar het praten met je medepassagier is een tweede. Het vinden van je radio en de volumeknop is een derde ding. Al deze taken kosten je enige aandacht, en die is al minder dan gemiddeld als je hersenletsel hebt. Dus áls deze aandacht vooral op gaat aan het praten met je handsfree telefoon, dan wordt er automatisch minder aandacht besteed aan het rijden en het verkeer. Het is werkelijk een fabeltje dat handsfree bellen net zo veilig zou zijn als gewoon autorijden. Het is eigenlijk net zo aandacht vretend als een gesprek met je medepassagier. Feit is dat nogal wat aandacht weglekt naar zulke gesprekken, waardoor er minder aandacht over blijft voor het verkeer! Het enige voordeel van handsfree bellen is dat je in principe met beide handen aan het stuur kunt zitten.

Handsfree bellen of praten met anderen in de auto kan betekenen dat je minder aandacht voor het verkeer hebt en voor het houden van je correcte positie op de weg. Je gaat dus meer slingeren, je let dus minder op. Het hangt in sterke mate van je snelheid af of deze aandacht-lekkage door het praten of bellen daadwerkelijk teveel invloed op het rijden heeft. Hoe hoger de snelheid, hoe hoger de aandacht die nodig is. Dát is ook de reden dat vrijwel iedereen die belt of in een pittig gesprek zit met iemand, zijn snelheid automatisch (onbewust) vermindert. Dat hebben ze dus zelf niét door, maar hun hersenen hebben dit al automatisch geregeld. Immers, veel praten kost aandacht, deze aandacht wordt minder gelegd op het autorijden zelf. De hersenen zijn geprogrammeerd om veilig te handelen en zullen automatisch de snelheid reduceren omdat minder hard rijden minder aandacht vergt. Zo is er dus voldoende aandacht over voor veilig autorijden én bellen.

Uit de verhalen van familieleden naast iemand met hersenletsel valt op te maken dat inderdaad dit gebeurt. Men praat tijdens het autorijden maar dan zie je dat de snelheid eruit gaat, óf dat er meer wordt geslingerd. De persoon zélf (met hersenletsel) heeft dit vaak niet door. Meestal zie je dan ook dat een familielid (meestal de vrouw) niet meer graag in de auto stapt, als haar man met hersenletsel (na een CVA of contusio) wil rijden. De man zelf snapt dit niet, ziet dit ook niet zo en een ruzie is dan het gevolg.

Een simpele oplossing is dat álle onnodige taken tijdens het rijden na hersenletsel gewoon verboden moeten worden. Dat wil zeggen: doe ze liever niet. Ga niet kletsen met iemand als dat niet echt nodig is. Ga zeker niet bellen in de auto tijdens het autorijden, zeker ook niet handsfree. Gebruik de radio liever niet, niet voor het luisteren naar een talk-show of muziek. En verminder je snelheid mocht het verkeer wat drukker zijn: houd dus ruim voldoende afstand. Het zorgt ervoor dat je genoeg tijd hebt om te reageren. Sta ook niet toe dat anderen in de auto gaan zitten praten tijdens het rijden, dit leidt echt veel te veel af.

Als je dit alles niet zo gelooft, neem voor jouw eigen veiligheid en die van je familie, eens wat rijlessen. Ga dan zoveel mogelijk lessen met harde geluiden in de auto, b.v. de radio hard aan, de rij-instructeur die dan ook nog eens tegen je moet praten. Laat hem zoveel mogelijk praten. Rijd dan ook nog eens in drukke verkeerssituaties en neem ruim 1 uur les. Na zo’n les moet je dan wel thuisgebracht worden door een ander. Rij zelf niet! Bespreek daarna met je rij-instructeur hoe je rijden was. Hoeveel slingerde je? Hoe vaak miste je iets? Bekijk thuis hoe je je voelt. Ben je vermoeid of kun je rustig nog de hele avond door? En wees daarbij vooral eerlijk tegenover jezelf.


Het corrigeren van fouten tijdens het autorijden

Normaal gesproken maakt iedereen die auto rijdt foutjes die steeds worden gecorrigeerd. Ofwel we slingeren teveel, soms iets teveel naar links soms naar rechts, ofwel we zijn net even iets te traag of juist te snel. Correcties die we dan maken zijn bijvoorbeeld het bijsturen, of het iets meer remmen of juist iets meer gas geven. Deze correcties kosten aandacht. Dus, als je al een verminderd aandacht systeem hebt, bijvoorbeeld door hersenletsel, dan weet je al wat er kan gebeuren als je door bepaalde dingen afgeleid wordt. Minder aandacht is dan over voor het maken van deze correcties en dan kan het zijn dat correcties net even te laat of verkeerd gemaakt worden. Dat kan een ongeluk betekenen. En als je dan toch net op tijd een correctie maakt, dan zal de medepassagier met minder vertrouwen in je auto zitten.

Maar jij zelf hebt dan vaak geen idee over waarom zij dan zo bezorgd zijn. Jij merkt jouw fouten namelijk niet zo op. Dat kan alleen maar met een camera-auto die achter jou rijdt. Dan pas kun je echt zien hoeveel je slingert, of hoe dicht je bij een ongeluk was.


De besluitvormings-eenheid

Een van de meest lastige dingen om te begrijpen van je hersenen is een herseneenheid die te maken heeft met het nemen van besluiten: de besluitvormings-eenheid. Iedereen heeft deze normaliter in zijn hersenen en het functioneert redelijk tot voldoende bij de meeste mensen (en hogere andere diersoorten). Echter, na een hersenletsel, of dat nu een beroerte (CVA) is, een traumatisch hersenletsel, een infectie of tumor, is deze unit vaak beschadigd. Het is langzamer en minder betrouwbaar. Maar…dit voel je zelf niet. Het doet namelijk geen pijn.

En juist deze minder goed functionerende eenheid is de reden dat je niet al je eigen fouten kan zien, zo duidelijk als anderen deze wél kunnen zien. In het verkeer, tijdens het autorijden, zul je met een hersenletsel wat trager zijn en je correcties zullen soms te laat zien of zelfs helemaal niet aanwezig. Het zal voor jou lastig zijn te zien dat je deze fouten zelf maakt. En dat is nogal frustrerend. Het zou voor iedereen frustrerend zijn!

Maar er is wel een oplossing. Als je klaar bent om meer feedback te accepteren, meer kritiek, dan pas kun je jezelf trainen om beter te worden in het autorijden, zelfs na je hersenletsel. Wat je het beste kan doen is extra rijlessen nemen waarin je jezelf laat confronteren met moeilijke verkeerssituaties, met de hulp van een goede rij-instructeur. Hij (of zij) kan je laten zien hoe jij met jouw beperkingen kan omgaan. Als je deze actieve aanpak kiest, dan zul je merken dat je een veiligere rijder wordt met veel meer zelfvertrouwen. Ondanks je hersenletsel!


Dingen duidelijk zien in het verkeer?

Een hersenletsel kan je vermogen om dingen om je heen goed te zien aantasten. Vooral na een letsel aan de rechterkant van je hersenen, bijvoorbeeld door een beroerte, kan een stoornis optreden als een hemi-inattentie, ook wel visuele inattentie of neglect genoemd. Voor meer informatie over visuele stoornissen na hersenletsel kun je mijn pagina Problemen met zien bezoeken. Het helder en duidelijk zien van dingen is namelijk na een hersenbeschadiging niet zo zeker meer. Zien is namelijk zeer sterk verbonden met je aandacht. Je kan zaken compleet missen of slechts gedeeltelijk waarnemen. Hoe dan ook: de kans dat je dan een ongeluk krijgt is veel groter dan gemiddeld. Zeker als je een neglect hebt waarbij je moet weten dat een neglect de besluitvormingseenheid in je hoofd óók heeft aangetast. Je zult dus eerder foute beslissingen nemen mét een neglect.

Ik zal hieronder voorbeelden geven van het niet goed zien van zaken in het verkeer. Bijvoorbeeld, dat je niet goed ziet of opmerkt dat er verkeer komt van links (of rechts), of dat je niet goed de verkeersborden of verkeerswijzers ziet zodat je meer tijd moet nemen om ze goed te lezen. Ook kan het zijn dat je koers op de weg veel minder strak is: je slingert dus veel meer, vaak teveel naar links. Of je rijdt juist te dichtbij de geparkeerde auto’s, of erger, te dicht langs fietsers. Ook verdwaal je vaker en je slaat vaker een verkeerde weg in. Dit zijn de verhalen die ik hoor van familieleden of van patiënten zelf. Zeker wanneer er minder zicht is door hevige regen of wanneer het donker is.

Visuele problemen na hersenletsel zijn veel ernstiger voor het autorijden dan bijvoorbeeld geheugenstoornissen. Logisch. Het kost veel meer energie en tijd om voor zulke problemen te compenseren. Vaak zie je dan ook dat dergelijke patiënten automatisch (onbewust) veel langzamer rijden dan gemiddeld. Dat hebben ze zelf echter niet door.

Nog één andere soort uitval na een hersenletsel betreft een vorm van visuele agnosie (zie hierover meer op mijn pagina over Problemen met zien). Het gaat hier niet om het onscherp zien of het minder goed zien van diepte of kleur. Het gaat hier over het ‘hogere’ zien: het herkennen van beelden. Het herkennen of interpreteren van beelden die op ons netvlies vallen, gebeurt namelijk in de hersenen in verschillende lagen of stadia. Allereerst worden vaak elementaire (meest belangrijke) vormen herkend zoals rechte en kromme lijnen. Vervolgens worden daaruit vormen herkend zoals vierkanten, driehoeken, cirkels en dergelijke. Daarna pas wordt hieraan betekenis toegevoegd. Dat gebeurt met het bijeenbrengen van meer informatie zoals de kleur, de achtergrond, de omgeving waarin het beeld zit (b.v. een auto op water zal niet direct als auto herkend worden omdat dat heel gek is). En het gaat na een hersenletsel vaak fout met het correct toekennen van betekenis aan een beeld. Dit gebeurt juist als het beeld niet helemaal goed herkenbaar (prototypisch) is. Bijvoorbeeld, als je vanuit een bepaalde hoek naar iets kijkt dan hoeft dit niet direct herkend te worden. Bij een hersenletsel kan het zijn dat deze herkenning van verkeerssituaties, verkeersborden of straten, niet goed verloopt. Dit is helaas niet te merken bij een oogarts of bij een opticien, maar dit kan alleen met speciale neuropsychologische tests gezien worden. Zie ook mijn pagina over Tests voor het zien. Omdat dit probleem heel vaak niet wordt opgemerkt, rijden er mensen rond die zo nu en dan een bocht helemaal verkeerd inschatten (met name in het donker), of ook een op- of afrit verkeerd interpreteren. Dát veroorzaakt meestal de (wat oudere)spookrijder. Mensen met een beginnende dementie kun je vaak al herkennen aan dit soort visuele herkenningsproblemen, zeker tijdens het autorijden.


Een woord van advies

Natuurlijk, het lezen van dit alles is niet echt leuk. Zeker als je al hersenletsel hebt opgelopen en je nu bang bent of je nog wel mag autorijden. En ja, ná een hersenletsel (CVA, contusio) is het wettelijk verplicht je goed te laten informeren of te onderzoeken of je nog wel rijgeschikt bent! Veel mensen weten dit niet maar je behoort als burger de wet te kennen. Als je zonder meer na een hersenletsel gaat autorijden dan loop je een groot risico dat je onverzekerd rond rijdt, ook al zegt een neuroloog of huisarts dat je gewoon mag rijden! Er moet namelijk goed getest worden of je geen cognitieve stoornissen hebt: problemen in je informatieverwerking. Alleen goede neuropsychologische tests kunnen dit betrouwbaar vast stellen, naast goede observaties van bijvoorbeeld ergotherapeuten of rij-instructeurs tijdens verkeersdeelname.

Maar…er is ook nog wel wat hoop. Veel mensen na een hersenletsel herstellen heel redelijk binnen 1 jaar. Als de neuropsycholoog of een revalidatie-arts met een revalidatieteam je goed onderzocht heeft en de eventuele zwakke plekken gezien hebben, dan kun je daarna met hun hulp oefenen om je zwakheden te compenseren. En kun je zelf ook rijlessen nemen en met behulp van een goede rij-instructeur het autorijden verbeteren. Mocht de rij-instructeur het alsnog niet vertrouwen met jou, dan kan hij adviseren zelf contact met het CBR te zoeken en te vragen wat je nu het beste kan doen. Waarschijnlijk zal het CBR je rijbewijs tijdelijk opvragen en je oproepen voor een rijproef. Hiervoor moet je je laten keuren door onafhankelijke specialisten zoals een neuroloog of oogarts. Helaas kost deze weg via het CBR geld: alles moet je zelf betalen. Maar de weg naar het CBR is in Nederland (nog) niet verplicht! (ook al willen ze dat wel). Het is je eigen verantwoordelijkheid om al dan niet een keuring bij hen te laten doen. Als je na een aantal lessen bij een bevoegd rij-instructeur geen problemen hebt gezien of gehoord dan ziet het plaatje er al gunstiger voor je uit. Maar...als de rij-instructeur toch twijfelt dan is het erg verstandig een CBR-procedure (met rijproef) te volgen, alleen al omdat de autoverzekeraars na uitspraak van het CBR jou wel verzekeren. Mocht je namelijk een hersenletsel hebben gehad en toch duidelijk restverschijnselen hebben én dat is ook neuropsychologisch of anderszins vastgesteld, en je gaat autorijden en je krijgt een ongeluk...tja, dan is er een behoorlijke kans dat je autoverzekeraar toch moeilijk gaat doen als je geen CBR-rijproef hebt gedaan. Helaas is er in de wet niets geregeld over op welke termijn dit geldt. Als je bijvoorbeeld al 2 jaar auto rijdt zonder problemen na een hersenletsel en je krijgt dán een ongeluk, dan is het wettelijk onduidelijk of de autoverzekeraar moeilijk kán doen. Zulke rechtzaken zijn er bij mijn weten nog niet geweest. Kortom: volg je eigen verstand en neem je verantwoordelijkheid. Ik raad aan: bij twijfels over je autorijden die andere mensen om je heen uiten...laat dit goed uitzoeken en bij blijvende twijfel door een rij-instructeur...neem contact met het CBR op en leg het ze voor.


Regeling Rijgeschiktheid na een hersenletsel

De officiële richtlijnen na een hersenletsel bestaan, te verkrijgen bij het CBR. Dit is echter op hun website zo verborgen dat ik het document hier ook heb neergezet, ter download. Het document is echter bijna niet te lezen, het is intern verwarrend en zeker als het gaat over cognitieve stoornissen na hersenbeschadiging. Dat komt vooral omdat hersenletsel erg gevarieerd kan zijn maar ook omdat de samenstellers van deze richtlijnen minder verstand hebben van cognitieve stoornissen. In de grote commissie die vanuit de Gezondheidsraad is geraadpleegd, is welgeteld 1 neuropsycholoog betrokken. Daarnaast vele neurologen en enkele psychiaters. Omdat ik vind dat iedereen recht heeft op eerlijke en vooral duidelijke informatie over autorijden na hersenletsel heb ik een samenvatting gemaakt van de regeling rijgeschiktheid, gericht op hersenletsel (allerlei vormen). De samenvatting is wat duidelijker te lezen maar zelfs dan nog moet je goed zoeken omdat niet ieder hersenletsel hetzelfde is. En elk hersenletsel wordt weer anders beoordeeld wat het autorijden betreft. Waar het op neer komt is dat iemand voldoende cognitieve vermogens moet hebben om veilig auto te rijden. Dit wordt echter nergens duidelijk omschreven. Het wordt dus vooral overgelaten aan neurologen, psychiaters, revalidatie-artsen en soms neuropsychologen. Ik pleit ervoor áltijd een neuropsychologisch onderzoek te laten doen na een hersenletsel en daarna rijlessen te nemen, mét de adviezen van de neuropsycholoog in de hand. Dát is de beste garantie op een veilig autorijden. Bij lichamelijke beperkingen raad ik, evenals een revalidatieteam, toch de weg via het CBR aan omdat zij dan je auto kunnen (en mogen) aanpassen zodat je uiteindelijk toch kán rijden.
Hieronder de links naar de samenvatting van de richtlijnen van het CBR, geldig vanaf aug 2010 en het originele document

Samenvatting CBR-richtlijnen rijgeschiktheid na hersenletsel

Regeling Rijgeschiktheid CBR origineel 2000



Wat vindt u van deze pagina? Vul uw commentaar hier s.v.p. in.

Please note that all fields followed by an asterisk must be filled in.

Please enter the word that you see below.

  

Herkent u de hier genoemde problemen? Schrijf deze dan aub op voor anderen.

Heeft u iets herkend van de problemen die hier genoemd zijn? Vertelt u dan aub uw verhaal. U zult merken dat u echt niet de enige bent.

Ik nodig u bij deze uit uw verhaal te vertellen, op uw eigen manier. Het delen van uw verhaal met anderen kan uw bezorgdheid en stress verminderen. Bovendien zult u merken dat er meer mensen zijn zoals u, die zich zullen herkennen in uw verhaal. De kans is dan groter dat u van hen ondersteuning krijgt, tips om met deze situatie om te gaan.

Met uw verhaal kunt niet alleen anderen helpen, anderen kunnen ú ook helpen! En het mooiste van alles is: u kunt uw verhaal geheel anoniem kwijt, geen registratie nodig, u kunt meteen beginnen te typen. Zodat wij met z'n allen elkaar helpen! Met mijn dank alvast!

[ ? ]

Author Information (optional)

To receive credit as the author, enter your information below.

(first or full name)

(e.g., City, State, Country)

Submit Your Contribution

 submission guidelines.


(You can preview and edit on the next page)

Wat andere lezers/bezoekers gezegd hebben...

Klik hieronder om te zien wat andere bezoekers hebben verteld...

Jezelf coachen tijdens het autorijden helpt mij om mijn aandacht erbij te houden 
In september 2007 heb ik een hersenbloeding gehad waardoor ik niet meer mocht autorijden. Daarvoor heb ik altijd gereden ongeveer 24 jaar. Sinds februari …

Hoe blijf ik ‘in control’? 
Ik leef inmiddels 9 maanden met de gevolgen van een herseninfarct waardoor in tweede instantie epilepsie is ontstaan. Zomaar op een ochtend belandde ik …

De weg flikkert voorbij Not rated yet
Ik heb chronisch restverschijnselen ten gevolge van hersenkneuzing in 1977 ten gevolge van verkeersongeluk. Ik heb wel al 24 jaar rijbewijs, maar rijden …

Click here to write your own.



Ga van Autorijden na Hersenletsel naar Homepage Nederlands

Ga naar Problemen met zien en de uitleg hierover


Ga naar mijn 1e-lijns psychologie praktijk



Read here about all disclaimers relevant to this site:

LegalDisclaimers.html


If you want you can follow me on Twitter. I usually tweet in a serious way: whenever there is any news to share, being either about brain injury, emotional problems, abnormal behavior or other morality issues. Click on the link below:

Als u wilt kunt u me ook op Twitter volgen. Ik tweet eigenlijk alleen serieuze zaken, of dat nu nieuws is over hersenletsel, emotionele problemen, abnormaal gedrag of andere ethische zaken. Klik op onderstaande link:

https://twitter.com/fckovacs