Hobbies: ofwel meer lichamelijk of meer mentaal

De meeste mensen hebben hobbies: dingen die zij graag doen in hun vrije tijd. Hersenletsel kan ernstige gevolgen hebben voor het uitvoeren van zulke hobbies. Hier wil ik de verhalen vertellen van patiënten die het mij verteld hebben. Ik luisterde vooral naar hoe zij al dan niet omgingen met hun beperkingen in het proberen uit te voeren van hun hobbies. Het was vooral hun doorzettingsvermogen en creativiteit die mij hoop gaf. Hoop voor andere patiënten die van deze verhalen kunnen leren. Daarom moeten zulke verhalen gedeeld worden met iedereen, iedereen die te maken krijgt met een vorm van hersenletsel. In de hoop dat zij ervan leren. 

Hobbies kunnen alles zijn maar grofweg zijn ze onder te verdelen in meer lichamelijke en meer mentale activiteiten. Of soms zijn het gemengde vormen. Vissen, bouwen, fietsen, basketbal, honkbal of voetbal of andere sporten zijn voorbeelden van meer lichamelijke activiteiten. Naaien, breien, tekenen, schilderen, beeldhouwen, luisteren naar muziek, tv kijken, lezen, schrijven, kaarten, zijn voorbeelden van meer mentale activiteiten (en mengvormen). In feite, bestaat er nauwelijks een activiteit waar mentale vaardigheden niet voor nodig zijn. Wat ik daarmee bedoel is dat de hersenen constant actief zijn, in enkele activiteiten veel meer dan in andere.

De reden dat ik een onderscheid heb gemaakt in meer lichamelijk en meer mentale activiteiten is dat dit in eerste instantie het meest duidelijk is. Na een hersenletsel, bijvoorbeeld een beroerte, is het eerste wat mensen vaak zien dat één helft van het lichaam deels verlamd is geraakt. Iemand moet meestal weer leren lopen. De meeste lichamelijke activiteiten zijn dan natuurlijk moeilijk te doen. De meeste lichamelijke activiteiten zijn later in het herstelproces weer redelijk te doen, al dan niet met hulp van hulpmiddelen zoals bijvoorbeeld een rolstoel om basketbal-rolstoel te spelen. Hersenletsel heeft meestal een negatief effect op je balans en coördinatie en dat hindert het uitvoeren van vele lichamelijke activiteiten. 

Wanneer lichamelijke activiteiten meestal niet meer goed mogelijk zijn, zijn er andere hobbies die meer mentaal zijn, wél mogelijk. Echter, veel mensen zijn niet flexibel genoeg om zo maar over te schakelen naar nieuwe, niet-lichamelijke hobbies. Dat willen ze vaak gewoonweg niet. Een dergelijke instelling waarbij zij zich altijd gericht hebben op uitsluitend lichamelijke hobbies, is natuurlijk funest als je na een hersenletsel lichamelijk weinig meer kan. Lezen, beeldhouwen, kaarten kan namelijk ook leuk zijn.


Moeilijkheden bij lichamelijke hobbies

Bij het fietsen kan hersenletsel de balans verstoord hebben zodat het stappen op een fiets en het evenwicht houden op een fiets lastiger is geworden. Meestal is fietsen zelf niet zo’n groot probleem, maar juist het stoppen/afstappen en het opstappen omdat daar met een been met minder kracht het veel moeilijker is geworden het evenwicht te houden. Voor gezonde mensen een tip: ga maar eens afstappen met slechts één arm en hand, gebruik de andere arm en hand niet. Mensen met een beroerte moeten dat vaak altijd doen, én nog met de handicap dat hun andere been of arm (gedeeltelijk) verlamd is.

In de revalidatie echter, kijken wij naar mogelijkheden om weer te gaan fietsen. Maar dan vaak op een wat andere manier. Is het evenwicht een probleem bij het fietsen dan wordt er geoefend met een tri-bike: een fiets met 3 wielen. Tegenwoordig zijn er hele mooie sportieve modellen die weinig meer lijken of die ouderwetse gehandicapten-fietsen die je vroeger nog wel eens zag. Met name de ligfietsen zijn erg mooi en stabiel, vaak ook goed te bedienen met één hand en been. De nieuwste trend is dat dergelijke fietsen ook met een elektrische trap-ondersteuning geleverd kunnen worden! De keerzijde is wel dat zij vaak duurder zijn dan de gewone fietsen en dat vergoedingen meestal wel tegenvallen. 

Het houden van je evenwicht is natuurlijk moeilijk bij de meeste lichamelijke sporten zoals joggen, basketbal spelen, golf of tennis. Meestal zijn tempo-wisselingen het gevaarlijkst omdat patiënten met balansstoornissen juist dan hun evenwicht kunnen verliezen. Zij hebben echt meer aandacht nodig om hun evenwicht te houden. En juist dat, een verminderde aandacht, is iets wat patiënten met hersenletsel vaak hebben. Maar ook hier weer: sporten is mogelijk met behulp van een sport-rolstoel. Een zeer lichtgewicht rolstoel, sportief vormgegeven en het spelen van tennis of basketbal met zulke rolstoelen is een sport op zich! Genoeg om je behoorlijk in het zweet te werken. En zo komen tennis, basketbal, en zelfs golf weer binnen de mogelijkheden als je je evenwicht slecht kan houden. 

Hersenletsel kan ook het gebruik van beide handen ernstig hinderen door een verlamming aan één van beiden armen/handen. Probeer maar eens éénhandig te naaien, breien of beeldhouwen! Het is wel mogelijk maar kost veel geduld en energie.

Vermoeidheid: dat is wat vele patiënten met hersenletsel zeggen. Ze zijn zo veel eerder en vaker vermoeid dan vóór hun hersenletsel. Een lange tijd dacht ik dat dit vooral met hun lichamelijke verlammingen te maken had. Nu denk ik dat er een andere verklaring mogelijk is. Na een hersenletsel is het totale ‘batterij-vermogen’ (accu) kleiner dan daarvoor. Het duurt vaak zeker wel een jaar voordat dit niveau enigszins hersteld is, alhoewel het bij ernstig hersenletsel nooit meer helemaal het oude niveau lijkt te halen. Eigenlijk kan vermoeidheid indirect gemeten worden door het aandachtsfunctioneren van een patiënt te meten. Maar niet elke wetenschapper zal het hiermee eens zijn: aandacht is niet direct gelijk te schakelen met vermoeidheid. Meer over vermoeidheid na hersenletsel is te vinden op een andere pagina.

Maar zelfs wanneer lichamelijke beperkingen meevallen, kunnen lichamelijke hobbies moeilijk uitvoerbaar zijn. Bijvoorbeeld wanneer iemand tennis wil spelen maar hij een gezichtsvelduitval links heeft. Hij kan dan niet goed de bal vanuit zijn linkerruimte zien aankomen, of deze niet snel genoeg zien. Het retourneren van zo’n bal is dan erg moeilijk. Dit is ook moelijk bij badminton en natuurlijk bij meerdere balsporten. De oplossing hiervoor is meestal om het spel te vertragen zodat iemand kan compenseren voor zijn beperkingen. Bijvoorbeeld, het tennissen kan gedaan worden in de zaal met behulp van zachte tennisballen. Deze ballen komen veel minder snel aan dan echte tennisballen zodat iemand alle tijd heeft goed naar links te kijken en de ballen terug te slaan. Dat dit werkt heb ik zelf mogen zien bij enkele patiënten. Ook hier weer geldt dat flexibel zijn in het ánders spelen van een bekende sport, essentieel is.

Het niet zien van alles om je heen, of het verkeerd inschatten van posities, lengtes en dergelijke, kan erg hinderlijk zijn bij het klussen. Het repareren van een hek of het op juiste maat zagen van planken kan nu veel meer tijd gaan kosten. Veel geduld is echt nodig, vaak ook het accepteren van enige hulp hierbij. En als een patiënt met hersenletsel het dan toch zelf probeert is het niet de eerste keer dat ik van familie terughoorde dat het hekje niet goed aansloot…Of dat een schilderij toch niet netjes recht hing. Of dat een kastje van Ikea dan toch niet goed in elkaar gezet was, op basis van de bouwtekening (die tegenwoordig al wel heel wat beter is dan vroeger). Eén simpele oplossing voor dit probleem is er helaas niet. Vaak adviseren wij dat iemand altijd gaat klussen met een ander, die dan kan bijspringen bij de echt belangrijke activiteiten. 


Moeilijkheden bij meer mentale hobbies

Al snel realiseren hersenletselpatiënten zich dat vele lichamelijke activiteiten niet of nauwelijks meer mogelijk zijn. Dus zoeken zij naar meer mentale activiteiten zoals lezen, tv-kijken, tekenen, het maken van puzzels, tekenen, schilderen of computeren. Helaas is dit vaak ook niet zo gemakkelijk.

Neem bijvoorbeeld het lezen. Als er een gezichtsvelduitval of erger nog een visuele inattentie voor links bestaat, dan is lezen erg lastig. Vaak worden hele woorden aan de linkerkant gemist en lopen zinnen dus schijnbaar erg merkwaardig. Of kan het begin van een nieuwe zin aan de linkerkant niet gevonden worden en kan iemand niet meer goed doorlezen naar de volgende regel. Dit alles zorgt ervoor dat het lezen zeer vermoeiend wordt, en veel meer tijd kost dan vroeger. Een oplossing is bijvoorbeeld dat gelezen wordt met een venster: een stuk papier of karton waar een venster in is geknipt. Dit venster zorgt ervoor dat er slechts enkele zinnen te zien zijn zodat dit het veel gemakkelijker maakt om zinnen te volgen. Ook het simpelweg gebruiken van een lineaal onder elke zin helpt om de zin goed te volgen. Het markeren van de linkerkantlijn met een gekleurde stift helpt daarbij ook iets. En simpelweg je vinger gebruiken bij elk woord is ook een mogelijkheid. 

Het tv-kijken heeft hetzelfde probleem bij waarnemingsproblemen. Bijvoorbeeld het volgen van ondertiteling is lastiger. Daarnaast kan de snelheid van de ondertiteling voor patiënten te hoog zijn. Ook kan een lange film van meer dan anderhalf uur vermoeiend en irritant zijn. Heel vaak zie je dan al dat mensen in slaap vallen op de bank. Wil men echt een goede maar lange film zien dan raad ik altijd aan deze film op te nemen. Met een video- of dvd-recorder kan de film dan in stukken gekeken worden. Helaas wordt een film daarmee ook minder spannend en kost het veel meer tijd om te kijken.

Bij het schilderen, beeldhouwen of naaien zullen gezichtsvelduitval of een visuele inattentie leiden tot het missen van delen van de tekening of van het beeld. Het kost dan veel meer concentratie en tijd om de activiteiten uit te voeren. Vaak betekent dit ook dat het veel meer energie kost en je ziet dan ook in de praktijk dat iemand met hersenletsel slechts kwartiertjes of halve uren achter elkaar iets kan doen. Daarna moet altijd weer een kwartier of langer gepauzeerd worden zodat een activiteit daadwerkelijk hele dagen kan gaan duren.


Hobbies: nog steeds mogelijk na hersenletsel of is het toch hopeloos?

Wanneer je al deze verhalen leest over de moeilijkheden van hersenletselpatiënten dan lijkt de moed in je schoenen te zinken. Hopeloos lijkt het allemaal. Dat is het ook soms, vaak bij ernstig hersenletsel. Dan is het uitvoeren van vele hobbies vaak onmogelijk geworden. Het enige dat je dan kan doen is de realiteit in ogenschouw nemen en deze radicaal accepteren. Vervolgens moet je geheel opnieuw beginnen!

Ik bedoel, soms lijkt er geen oplossing te zijn, althans geen oplossing die jou bekend voor komt. Soms moet je de zaken ook geheel anders bekijken, bijvoorbeeld door te kijken naar geheel andere hobbies dan jezelf gewend was. Of door een activiteit op een geheel andere manier in te vullen. Zo kan fietsen wellicht niet meer, maar samen op een tandem gaan fietsen kan dan wél weer. De grootste handicap na een hersenletsel is vaak niet eens zo zeer de beperking zelf, maar de inflexibiliteit van de patiënt zelf om iets anders te proberen. De angst voor het nieuwe is vaak zó groot dat iemand liever niets meer doet dan te gaan zoeken naar iets nieuws…

Het is verbazingwekkend van patiënten te horen dat zij soms meer dan één jaar nodig hadden om zich te realiseren dat gewoon tennis niet meer mogelijk was. Maar toen bleek dat tennis met een zachte bal weer wél mogelijk was (met enige oefening natuurlijk), bijvoorbeeld met behulp van een sport-rolstoel. Het was niet zozeer dat zij de alternatieven niet kenden…het was veel meer dat zij er niet aan toe waren om andere mogelijkheden te bekijken!

Patiënten die hun leven weer oppakten, soms na een diepe depressie, overtuigden mij ervan dat zij zelf op een andere manier moesten leren kijken naar hun leven. Zo bleek terugkijken naar hun verleden desastreus, de hoop vasthoudende dat oude hobbies nog mogelijk zouden zijn. Eén patiënt gaf mij dit heel duidelijk te verstaan: “je moet verdomme helemaal opnieuw beginnen!”

De essentie van mijn boodschap, op basis van die patiënten die hun leven weer oppakten, is dat je nooit moet terug kijken maar naar voren moet blijven kijken. En kijken naar nieuwe manieren om iets te gaan doen. Op mijn pagina’s over Brein- of hersentraining zal ik meer vertellen over de mogelijkheden het leven ná hersenletsel weer op te pakken.

Wilt u reageren dan nodig ik u daartoe uit via onderstaand formulier. Zinvolle reacties worden geplaatst zodat we er allemaal van kunnen leren. Bij voorbaat dank!


Wat vindt u van deze pagina? Vul uw commentaar hier s.v.p. in.

Please note that all fields followed by an asterisk must be filled in.

Please enter the word that you see below.

  



Ga terug van Hobbies-en-hersenletsel naar Hersenletsel en dagelijkse leven 

Ga terug naar Homepage Nederlands 


Read here about all disclaimers relevant to this site:

LegalDisclaimers.html


If you want you can follow me on Twitter. I usually tweet in a serious way: whenever there is any news to share, being either about brain injury, emotional problems, abnormal behavior or other morality issues. Click on the link below:

Als u wilt kunt u me ook op Twitter volgen. Ik tweet eigenlijk alleen serieuze zaken, of dat nu nieuws is over hersenletsel, emotionele problemen, abnormaal gedrag of andere ethische zaken. Klik op onderstaande link:

https://twitter.com/fckovacs