Wat is een narcistische persoonlijkheid en waarom is het abnormaal?

Waarom is een narcistische persoonlijkheid zo abnormaal? Op de pagina over een normale persoonlijkheid en normaal gedrag schetste ik al een model van de normale persoonlijkheid. Ook ging ik in op het grote probleem wat ‘normaal’ eigenlijk is. Hierbij bleek al dat de meeste psychologische en wetenschappelijke literatuur uit gaat van rigide, starre en vaste denk- en gedragspatronen als het gaat om het bepalen van wat normaal of abnormaal is, ook bij een narcistische persoonlijkheid. Maar dit criterium blijkt in de praktijk moeilijk hanteerbaar omdat vele ‘gezonde’ mensen nogal starre en vaste denkpatronen hebben.

Bij het lezen van de literatuur over een narcistische persoonlijkheid en andere persoonlijkheidsstoornissen probeerde ik een rode draad te vinden die een criterium zou opleveren zodat het onderscheid normaal versus abnormaal beter gemaakt zou kunnen worden. Een ander criterium dat vaker wordt genoemd is het zélf ondervinden van problemen in de samenleving. Als iemand met een narcistische persoonlijkheid of andere persoonlijkheidsstoornis zélf problemen ondervindt, dan pleit dat voor een mogelijke stoornis (dus: afwijking). Dit criterium is echter nog zwakker dan het eerstgenoemde criterium ‘rigiditeit’. De meeste mensen bijvoorbeeld met een narcistische persoonlijkheid hebben namelijk per definitie geen directe last van hun gedrag of denkwijzen: het is ‘ego-syntoon’, het is hun eigen identiteit, het gedrag of denkwijze behoort bij hen en daarom juist zullen zij het niet zien als problematisch! Het is per definitie namelijk al jaren geleden opgebouwd, meestal vanaf hun vroegere jeugd, door hun opvoeding.

Gelukkig blijven er nog wél twee belangrijke criteria over bij het bepalen van wat nu een normale of abnormale persoonlijkheidsstoornis is. De eerste is het objectief en betrouwbaar kunnen zien van de realiteit: de zogenaamde realiteits-toetsing. Hier wordt mee bedoeld dat je de realiteit kan zien met álle mogelijke feiten en observaties die er bekend zijn. Zonder al teveel emotionele kleuring van bijvoorbeeld je eigen wensen of voorkeuren. In Steve Pavlina’s model is dit de Truth-dimensie (Waarheids-dimensie). Een narcistische persoonlijkheidsstoornis houdt in dat deze persoon zichzelf, de ander en de wereld niet op een realistische manier ziet.

Het tweede, vermoedelijk meest belangrijke, criterium om een onderscheid te kunnen maken tussen een normale en abnormale persoonlijkheid is het al dan niet ontbreken van Compassie of Empathie. In Steve Pavlina’s model is dit de Love-dimensie (Liefde-dimensie) waarbij er fundamenteel sprake is van connectie, binding met een ander levend en gevoelig wezen (niet noodzakelijkerwijze een mens). Een narcistische persoonlijkheid of stoornis kan niet betrouwbaar en consistent een empathische binding aan gaan met alle andere mensen, onder alle omstandigheden. Dit criterium is mijns inziens om twee redenen het meest belangrijke criterium om een goed onderscheid te kunnen maken tussen wat abnormaal en normaal gedrag is. Allereerst zijn er vanuit de neurowetenschappen en de ethologie (=wetenschap die normaal gedrag van dieren, dus ook mensen, bestudeert) voldoende aanwijzingen dat de natuur (evolutie) het menselijk brein dusdanig heeft vormgegeven dat er een goede balans is tussen egoïstisch of narcistisch gedrag en vriendelijk/samenwerkend gedrag. Althans bij de hogere diersoorten en de mens. Het lijkt er dus in sterke mate op dat normaal gedrag tevens empathisch gedrag is. Ten tweede, om de samenleving als geheel en de individuele mens in het bijzonder, een optimale persoonlijke groei te bieden is het dringend nodig dat abnormaal gedrag duidelijk herkend en niet-geaccepteerd wordt. Juist door het koppelen van persoonlijkheidsstoornissen met onethisch gedrag, wordt gestimuleerd om dergelijke mensen veel eerder aan te pakken en te begeleiden. Juist omdat persoonlijkheidsstoornissen veel leed en lijden veroorzaken in onze wereld.

Klinkt dit belerend of moralistisch? Dat is nou net ook de bedoeling! In het groeimodel van Ken Wilber’s All Quadrants All Levels (AQUAL) ga ik evenals Ken Wilber uit van het idee dat wij als mensheid geleidelijk groeien naar een hoger bewustzijnsniveau waar vele zaken meer en meer geïntegreerd worden. Zo zullen westerse (wetenschappelijke) wijsheden ooit samenvallen en –werken met oosterse wijsheden, tot een werkelijke integrale wetenschap die álle feiten en observaties in de moderne theorieën mee zal nemen. En hierbij hoort ook een groei, niet alleen in onze analytische intelligentie, maar ook in onze creatieve en vooral emotionele intelligentie. Mijn fundamentele visie is dat áls we daadwerkelijk met z’n allen willen groeien naar een hogere en meer stabiele persoonlijkheid, we tevens een groei moeten ondergaan in ons ethisch bewustzijn en handelen. Ethiek kan NIET los gezien worden van onze persoonlijkheid of onze persoonlijke groei. Het model van persoonlijke groei van Steve Pavlina laat dit zeer overtuigend zien (zie mijn pagina over de normale persoonlijkheid).

Ik kan me voorstellen dat er nu lezers zijn die denken dat het nu eng begint te worden, dat ik nu wel heel erg willekeurig mijn eigen ethiek wil opleggen aan anderen. Maar het tegendeel is waar! De ethiek die ik nastreef is een universele ethiek, voor alle mensen en veel dieren geldig, of iemand nu moslim, christen, hindoe, of atheist is. Het normale persoonlijkheidsmodel laat dit ook duidelijk zien: niemand wordt geschaad.

Met behulp van dit ethisch criterium, namelijk dat de denkwijze of het gedrag van iemand met bijvoorbeeld een narcistische persoonlijkheid, uiteindelijk ALTIJD schadelijk is voor andere mensen en/of dieren, is het relatief eenvoudig een persoonlijkheidsstoornis op te sporen en te herkennen. Echter, het zal er ook toe leiden dat we met zijn allen moeten erkennen dat er veel meer persoonlijkheidsstoornissen vóórkomen dan in de wetenschappelijke literatuur staat. En overdrijf ik hiermee dan niet? Blaas ik het niet dusdanig op dat ik als psycholoog automatisch veel meer mensen behandeld wil zien voor een persoonlijkheidsstoornis terwijl deze er in werkelijkheid niet is? Ik hoop het niet. Ik hoop dat ik de lezer kan overtuigen van het belangrijkste onderscheid tussen een normale en abnormale persoonlijkheid: vriendelijkheid, compassie, empathie is de nórmale hersenontwikkeling. Constante en regelmatige onvriendelijkheid, agressie, geweld is een duidelijk teken van een gestoorde persoonlijkheid.

Per persoonlijkheidsstoornis zal ik dit met dagelijkse voorbeelden willen toelichten zodat iedereen a. sneller mensen kan herkennen met een onvolkomen persoonlijkheidsgroei, b. sneller zichzelf kunnen leren verdedigen tegen mensen met een persoonlijkheidsstoornis, c. sneller mensen met een persoonlijkheidsstoornis kunnen stimuleren om hulp of begeleiding te zoeken. Mijn uiteindelijk doel is om minder lijden te krijgen zodat we samen naar een samenleving kunnen groeien die optimaal gebruik maakt van onze beste menselijke eigenschappen. Alleen dán kunnen we de problemen waar we op deze aarde voor komen te staan oplossen.

Een narcistische persoonlijkheid: teveel egoïsme

Het Psychiatrisch Handboek, de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, versie 4 (DSM-IV) spreekt van een narcistische persoonlijkheidsstoornis als er wordt voldaan aan minstens 5 van de 9 volgende criteria. Een narcist….:
1. heeft een overmatig gevoel van belangrijk zijn (b.v. overdrijft eigen prestaties en talenten, verwacht ook als superieur te worden beoordeeld)
2. zit vol met fantasieën over schoonheid, onbeperkt succes, macht
3. gelooft dat hij/zij speciaal, of zelfs uniek is, en kan alleen maar begrepen worden door andere hooggeplaatste figuren met status
4. verwacht grote bewondering van ‘gewone’ mensen
5. verwacht altijd een speciale behandeling of bejegening en verwacht altijd dat anderen zijn/haar wensen opvolgen
6. gebruikt of misbruikt anderen altijd om eigen wensen te vervullen
7. heeft geen of weinig empathisch vermogen zodat hij/zij altijd over de gevoelens en wensen van anderen heen stapt
8. is meestal jaloers of denkt dat mensen jaloers op hem/haar zijn
9. is meestal arrogant, hooghartig in zijn/haar houding, denkwijze en gedrag.

Volgens één van de beste boeken op het vlak van de persoonlijkheidsstoornissen, Cognitive Therapy of Personality Disorders van Beck, Freeman, Davies and associates (2004, 2007 paperback edition), heeft een narcistische persoonlijkheid juist een counterintuïtief zwak zelf-beeld. De kern-gedachte van een narcist is namelijk: “Ik ben niet perfect, ondergeschikt, zwak”. Vanuit deze kern-gedachte die hoofdzakelijk onbewust/automatisch is, ontstaat de duidelijke behoefte om te overcompenseren met het bewuste idee “Ik ben superieur, speciaal, uniek”. Volgens Beck’s cognitieve theorie (waar ik echt ‘fan’ van ben) wordt dit bewuste idee bij een narcist in extreme mate getoond en versterkt zodat het werkelijke onbewuste zwakke zelf-beeld niet naar boven komt.

En dát is nou net zo interessant aan Beck’s cognitieve model van persoonlijkheid: hij vermoedt (met vele andere onderzoekers en clinici) dat iemand met een persoonlijkheidsstoornis vrijwel altijd eenonrealistisch en daarmee zwak zelf-beeld heeft. Om hiervoor te compenseren worden vaak heel bewuste kern-gedachten gemaakt die duidelijk onrealistisch zijn (realiteits-toetsing is zwak of geheel stuk). Juist omdat de realiteits-toetsing – een eigenschap van onder meer de anterieure cingulate gyrus (winding) in de prefrontaal kwab – grotendeels stuk is, heeft iemand met een persoonlijkheidsstoornis echt niet door dat zijn/haar ideeën nergens op slaan of geheel onrealistisch zijn.

Ook zeer interessant aan het cognitieve model van de persoonlijkheid is dat een persoonlijkheidsstoornis is aangeleerd: een combinatie van erfelijke aanleg en de omgeving (opvoeding). DSM-IV stelt dat er pas sprake kan zijn van een persoonlijkheidsstoornis als het al vanaf de jeugd aanwezig is. Suggererende dat het afwijkende denkpatroon al heel lang bestaand is. Mogelijk is dit inderdaad waar maar het lijkt uit te sluiten dat iemand in de loop van zijn leven een persoonlijkheidsstoornis kan ontwikkelen. Immers, gedachten en denkpatronen kunnen zich ook ná het 12e levensjaar nog jaren op een afwijkende manier vormen en ontwikkelen. Volgens de DSM-IV zou dit echter een normaal gevolg zijn van afwijkingen die tijdens de jeugd al aanwezig waren. Met andere woorden: komt een persoonlijkheidsstoornis en de daarbij behorende problemen pas naar voren op je 25ste dan moet er al vanaf de vroege jeugd sprake zijn geweest van een persoonlijkheidsprobleem. Omdat dit echter niet te bewijzen valt, lijkt dit eerder een aanname voor de eenvoud dan een werkelijk feit.

Het verschil tussen normaal en abnormaal egoïstisch?

Hoe dan ook: een narcistische persoonlijkheid is duidelijk te merken aan het feit dat iemand zich heel belangrijk en goed vindt en erg egoïstisch is. Maar dat zijn heel veel mensen, zullen vele lezers nu denken. Zijn die nu allemaal een narcistische persoonlijkheid? En ook hier weer speelt de moeilijkste vraag op: wanneer spreek je nu van een nog normale persoonlijkheid met narcistische / egoïstische trekken of van een abnormale persoonlijkheid, dus een persoonlijkheidsstoornis? Natuurlijk zit het probleem in het feit dat een persoonlijkheid bestaat uit vele, vele gedachtengangen die allemaal in intensiteit verschillen en zelfs per situatie kunnen wisselen. Op dit continuüm is er geen één afkappunt, geen enkel punt waar je kunt zeggen: dit is een stoornis en dit is nog normaal. Heel frustrerend. Daarom benadrukt de DSM-IV dat er sprake moet zijn van een langerdurende, rigide houding en denkwijze die niet zonder meer veranderd of veranderlijk is. Bovendien zeggen nogal wat psychiaters en onderzoekers zijn er gradaties in een persoonlijkheidsstoornis: licht, matig of ernstig. Dit alles is bedoeld om toch vooral het onderscheid tussen normaal en abnormaal niet heel duidelijk te stellen, omdat het …erg moeilijk is.

Daarnaast wil ik juist ervoor pleiten dat hét grootste verschil tussen een normale en abnormale persoonlijkheid zit in de ethiek: iemand met een persoonlijkheidsstoornis kán zich niet consequent vriendelijk tegenover alle mensen opstellen. Daarvoor ontbreekt het teveel aan realiteitszin en vooral empathie. Met name dit gevoelsaspect, het niet meer juist kunnen voelen van normale emoties, is essentieel. Dit speelt namelijk bij élke vorm van persoonlijkheidsstoornis. En dat heeft weer te maken met het feit dat je persoonlijkheid altijd wordt gevormd door de interactie met andere mensen (meestal je opvoeders). Deze interactie bepaalt in grote mate of je een afwijkende persoonlijkheidsgroei krijgt, of niet. Ik heb al eerder gezegd: een mens wordt NIET geboren met een persoonlijkheidsstoornis.

Natuurlijk zijn er wel hersenafwijkingen mogelijk vóór en bij de geboorte die kunnen leiden tot afwijkend gedrag, zoals dat het geval is bij autistiforme en andere ontwikkelingsstoornissen. Zeer waarschijnlijk zal het ook zo zijn dat er bij elke persoonlijkheidsstoornis wel hersenafwijkingen een rol spelen waardoor het temperament (emotionele brein) en de stijl van informatieverwerking afwijkend kunnen zijn van wat gemiddeld is. Maar bij het overgrote deel van de mensen die geboren worden zijn er geen hersenbeschadigingen aanwezig. Hun persoonlijkheid ontwikkelt zich door een complexe interactie tussen hun temperament, talenten en hun omgeving. En juist deze omgeving, met name de opvoeders, kunnen ervoor zorgen dat er een afwijkende persoonlijkheidsgroei plaats vindt. Een persoonlijkheidsstoornis kan namelijk aangeleerd worden. En juist daarom is het onbegrijpelijk dat opvoedcursussen niet verplicht zijn voor iedereen die een kind wil of krijgt.

Hoe ontstaat een narcistische persoonlijkheid of egoïst?

In feite is het heel simpel. Ook hier weer. Een narcist is in wezen een beschadigd zelf-beeld, erg zwak. Dat moet gekomen zijn door enkele trauma’s tijdens de opvoeding. Het ‘recept’ hiervoor is eenvoudig te geven. Zorg ervoor dat je je kind verwent, dat het alles heel gemakkelijk krijgt. Hiermee leer je het te geloven dat alles speciaal voor hem of haar geregeld wordt. Omdat het zoveel waard is, of omdat de ouders zoveel van het kind houden. En waarom dan? Omdat het zo speciaal, zo uniek is. Althans, dat zou het kind heel gemakkelijk kunnen denken, op basis van al deze aandacht en verwennerij. Daarnaast is het heel belangrijk om het kind vooral niet te leren om te gaan met frustraties. Bijvoorbeeld als het faalt tijdens school, of een activiteit, dan moet dit falen zo snel mogelijk vergeten worden en het kind moet vooral leren dat het niet aan hem of haar ligt maar aan iets anders. Hiermee leer je het de gedachte dat falen heel erg is en dat het altijd aan anderen ligt, niet aan jezelf. Daarmee leer je het kind dus niet om te gaan met vervelende gevoelens als verdriet en frustratie. Een andere goede manier is om het kind zwaar te straffen als het fouten maakt: zo leer je het te denken dat het eigenlijk heel dom, zwak en inferieur is.

Om het kind nog verder te verpesten richting een narcistische persoonlijkheid kun je het ook nog leren dat vooral dingen die status hebben belangrijk zijn. Dus zorg voor uitsluitend merk-kleding, merk-brillen, merk-spullen. Immers, alleen het beste is goed voor het kind. Het kind leert hiermee dat inferieur samenhangt met dingen zonder status. En dat het zelfvertrouwen kan krijgen als het zich omringt met zaken van status. Dit is dé reden waarom met name narcistische mannen niet kúnnen rijden in een Suzuki alto…dat kan gewoon niet passen bij hun (zwakke) zelf-beeld. Zij hebben een auto van status nodig willen zij zich goed voelen, anders komt hun zwakke zelfbeeld en het besef teveel boven dat zij in feite weinig voorstellen.

Natuurlijk schets ik hierboven een wat extreme opvoedingsstijl om de zaak heel duidelijk te maken. Maar…vergis u niet. Een dergelijke opvoeding komt helaas best veel voor. Ik ben er dan ook van overtuigd dat we veel grotere aantallen narcistische persoonlijkheden om ons heen hebben dan de wetenschappers schrijven. Zij spreken over een vóórkomen van slechts 0.7 tot 1% in de gewone bevolking. Maar dit cijfer is nauwelijks ergens op gebaseerd, echt een ruwe schatting. Als ik gewoon de theorie volg van hoe een narcistische persoonlijkheid kan ontstaan, dan moeten er veel meer narcistische persoonlijkheden zijn. Mogelijk wel tot 20% van de bevolking.

Maar…mag je iedereen die wat egoïstisch is of verwend is geweest, direct een narcistische persoonlijkheid noemen? Nee, natuurlijk niet. De twee meest belangrijke criteria zijn realiteitstoetsing en vriendelijkheid, in Steve Pavlina’s model van persoonlijke groei zijn dat respectievelijk de dimensies Truth (Realiteit) en Love (vriendelijkheid). Het criterium dat het meest duidelijk kan maken of er sprake is van een persoonlijkheidsstoornis, dus een dusdanige afwijking in de groei van een persoonlijkheid dat het vast zit en niet verder kan groeien, is het Love of vriendelijkheid criterium. Daaraan is een narcistische persoonlijkheid heel eenvoudig en goed te herkennen.

Voorbeelden van een narcistische persoonlijkheid

Ik wil hier graag vele voorbeelden geven uit het dagelijkse leven om zoveel mogelijk duidelijk te maken wanneer je te maken hebt met een narcistische persoonlijkheid en wanneer niet. Hierbij wil ik zoveel mogelijk het denkkader van Beck’s cognitieve model en dat van Steve Pavlina hanteren. Daarnaast zal ik ook rekening houden met de officiële DSM-IV criteria.

Iemand die onaardig doet of zelfs ruzie maakt is natuurlijk niet direct iemand met een persoonlijkheidsstoornis. Laat dat even heel duidelijk zijn. Het gaat erom dat deze onvriendelijkheid continu, regelmatig en consequent aanwezig is, dus gericht op vrijwel alle mensen. En dus ook niet het resultaat van een tijdelijke inzinking of een zogenaamde off-day. De onvriendelijkheid is dus continu aanwezig, de vriendelijkheid die juist ook bij narcistische persoonlijkheden aanwezig is, is meestal gespeeld, onecht en zeer selectief. Het is daarmee relatief gemakkelijk te herkennen. De vriendelijkheid van een narcist is vaak gericht op mensen met status (of een vermoeden van status), hooggeplaatste figuren en heel vaak publiekelijk. Een narcistische persoonlijkheid kan namelijk niet in het openbaar afgaan, dát is te kwetsend voor hem of haar. Dus zal hij/zij er alles aan doen zijn vriendelijke imago hoog te houden, althans in het openbaar. En dat lukt hem niet als hij alleen is met één of twee mensen. Dan blijkt vaak dat die vriendelijkheid gespeeld was en hoogst selectief. En onvriendelijkheid gaat vrijwel altijd samen met het misbruiken van de ander, van het niet echt voorop stellen van de gevoelens van de ander maar juist van zichzelf. Het gebrek aan empathie, aan het werkelijk meevoelen met een ander, gaat hand in hand met onvriendelijkheid.

Een narcist is vaak te vinden onder mensen die iets speciaals kunnen, b.v. zij die gepromoveerd zijn, hoogleraar zijn, vakmensen, vaak medisch specialisten, zij die op de maatschappelijke ladder hoog geëindigd zijn, zij die hele mensenmassa’s als fans hebben. In alle beroepen dus die duidelijk laten weten dat zij ‘speciaal’ en ‘uniek’ zijn. Het is dan niet zo moeilijk om hooghartig of arrogant te worden. Normaliter moet dit door de opvoeders gecorrigeerd worden tot een normaal realisme en nóg belangrijker: iemand moet leren dat hij niet méér is dan een ander. En dit aspect, deze vriendelijkheid en bescheidenheid kent een narcistische persoonlijkheid niet. Nogmaals, daaraan zijn ze duidelijk te herkennen.

Andere voorbeelden: het zijn mensen die het hardst om hun eigen grappen kunnen lachen, die een eigen taal en uitdrukkingen hebben voor anderen, vaak kleinerend bedoeld (‘snoepje’, ‘dropje’) en lang niet altijd aangepast aan de context, die selectief zijn wanneer zij aardig zijn en bij wie.

Er zijn mensen die zeer charmant zijn, altijd aardig in het openbaar, ogenschijnlijk de vriendelijkheid zelve, maar die thuis of bij vrienden veeleisend en chagrijnig zijn. Een narcistische persoonlijkheid zal anderen die hij minder vindt altijd uitbuiten, gebruiken. Hierdoor blijft hij denken dat anderen minder zijn dan hij zelf, en dat hij dus méér is dan anderen. Waar het mis gaat is wel duidelijk: niet alleen is dit niet realistisch (waarom ben je méér dan een ander als je toevallig iets beter kan?), maar het is ook asociaal, zonder enig gevoel of medeleven (compassie) met een ander.

Een andere goede test om narcisten te ontmaskeren is kritiek uiten op hun gedrag of denkwijze. Ze zullen dan snel gekwetst zijn…en dit laten merken. Maar meestal niet direct en zeker niet in het openbaar, tenzij zij heel gekwetst zijn. Emotionele uitbarstingen zijn bij narcistische persoonlijkheden redelijk standaard en regelmatig. En in een constant patroon, regelmatig voorkomend, en relatief eenvoudig uit te lokken, dán heb je vermoedelijk te maken met een narcistische persoonlijkheid.

Narcistische persoonlijkheid of ook nog meer?

Het is een misvatting om te denken dat iemand maar 1 persoonlijkheidsstoornis kan hebben. Vaak zie je dat er meerdere eigenschappen zijn waardoor je iemand meerdere persoonlijkheidsstoornissen kunt toedichten. Dat wordt meestal niet gedaan omdat er van 1 hoofd-persoonlijkheidsstoornis wordt uitgegaan. De rest worden ‘trekken’ genoemd. Een beetje willekeurig natuurlijk.

Een narcistische persoonlijkheid kan heel snel antisociale eigenschappen ontwikkelen: het gebruiken van mensen, zonder empathie, emotionele chantage en woede-uitbarstingen. Alleen, hét verschil met een échte antisociale persoonlijkheidsstoornis is dat een psychopaat echt geweld niet schuwt. Narcisten zijn meestal niet zó gewelddadig, maar…kunnen dat wel worden.

Narcistische persoonlijkheden kunnen daarnaast ook nog een theatrale persoonlijkheid hebben (vaker vrouwen dan mannen), dwangmatig zijn, merkwaardige ideeën erop na houden, borderline trekken hebben, eigenlijk is er van alles mogelijk.

Narcistisch en nuttig?

Er zijn veel mensen die een narcistische persoonlijkheid niet goed herkennen omdat zij de speciale ‘gaven’ van een narcist zo waarderen. En het moet gezegd worden: narcisten kunnen vaak iets speciaals, mede daarom worden ze zo arrogant. Een artiest bijvoorbeeld kan mogelijk heel goed zingen of gitaar spelen en veel mensen zijn bereid daar veel geld voor te betalen. Dus, ach, als hij wat narcistisch is, wat is daar dan op tegen?

Heel veel eigenlijk. Ten eerste worden narcistische persoonlijkheidseigenschappen niet minder, vaak erger. Uiteindelijk krijgt zo’n persoon alleen maar meer problemen met zijn eigen omgeving. Ten tweede, is het ronduit asociaal, onethisch als je asociaal gedrag niet corrigeert. Op die manier laat je het gewoon toe en je geeft daarmee een slecht voorbeeld. Nog erger is dat daardoor asociaal gedrag alleen maar zal toenemen, omdat niemand het corrigeert. Dus nee, een narcistische chirurg mag dan wel goed kunnen opereren, dat geeft hem nog niet het recht zijn secretaresse uit te kafferen of een co-assistent te dwingen zwaar over te werken.

Een belangrijke reden dat ik deze website heb opgezet is met deze informatie, is dat ik een betere wereld wil. Een wereld die laat zien dat wij als menselijke soort kunnen groeien. Dat wij de kracht hebben met z’n allen zodanig te groeien dat er meer geluk komt, voor alle mensen maar ook voor dieren. En dat groeien doen we niet als we niet meer ethisch leren te handelen. En ethisch handelen heeft alles te maken met persoonlijke groei. Zie ook Steve Pavlina’s persoonlijkheidsmodel waarbij Truth, Love en Power in balans zijn. Dus nee, geen tolerantie voor persoonlijkheidsstoornissen.

Is een narcistische persoonlijkheid te behandelen?

Neen, of eigenlijk met veel moeite. Een narcist zal zich pas laten behandelen als hij of zij zelf ernstig lijdt, meestal aan paniekaanvallen of een depressieve stemming. Of het gebeurt onder druk: door justitie of een partner die gedreigd heeft met een echtscheiding. Een narcist ziet immers niet in dat hij/zij onrealistisch is en zelf de oorzaak van vele problemen met anderen. Het positieve nieuws is dat een narcistische persoonlijkheid kán veranderen maar dit kost veel tijd, meestal 1 á 3 jaar van regelmatige psychotherapie. Eén van de meest geschikte psychotherapie-vormen is cognitieve gedragstherapie. Hierbij wordt de narcist eerst geleerd te bekijken of zijn gedrag werkelijk leidt tot eigen geluk of tot zijn uiteindelijke ondergang. Pas als de narcist zelf inziet dat er iets in dit gedrag moet veranderen, kunnen zijn onderliggende ideeën kritisch bekeken en genuanceerd worden. Dit gebeurt stap voor stap waarbij meestal ook huiswerk wordt gegeven waarmee de cliënt thuis of op zijn werk moet oefenen.

Als het narcisme erg diep zit, d.w.z. dat er vele ideeën onrealistisch zijn en dat er daardoor teveel angst aanwezig is, dan zal de behandeling nauwelijks succesvol zijn. Heel veel hangt af van de therapeut: als deze een klik heeft met de narcistische cliënt dan is de kans het grootst, samen met de juiste inzet van cognitieve technieken, dat de narcistische cliënt positief kan veranderen. Een stabiele omgeving, een geduldige en daadkrachtige therapeut, dat is allemaal nodig om een narcist te doen veranderen.

Samenvatting

Eén van de meest voorkomende persoonlijkheidsstoornissen is de narcistische persoonlijkheid, hoewel de ruwe schattingen van clinici en onderzoekers tussen 0.7 en 1.0% van de bevolking aangeven. Dat kan simpelweg niet waar zijn (is ook niet gebaseerd op onderzoeken) omdat egoïsme één van de normale ontwikkelingen van de persoonlijkheid is. Het moet dan ook gecorrigeerd worden tijdens het opvoeden om niet te ontaarden in een narcistische persoonlijkheidsstoornis.

Een narcistische persoonlijkheid is relatief eenvoudig te herkennen aan een arrogante, opschepperige houding waarbij er geen of nauwelijks rekening met de gevoelens van anderen wordt gehouden. Vriendelijkheid is meestal gespeeld en zelden constant, vaak zijn er woede-uitbarstingen maar zelden in het openbaar. Kritiek of provocatie kan een narcist niet hebben, ook niet als dit met humor gepaard gaat. Dergelijk asociaal en egoïstisch gedrag moet al maanden bestaan en constant aanwezig zijn.

Het positieve nieuws is dat een narcist te behandelen is met cognitieve gedragstherapie maar dan moet er wel lijdensdruk zijn: de narcist moet zelf voelen en willen dat hij zo niet verder kan en dat er hulp of begeleiding nodig is. Het hangt in sterke mate van de klik met een therapeut af of de behandeling enig succes kan boeken.

Update: Narcisme leeft!

Enkele maanden geleden schreef ik bovenstaand stuk over narcisme en dat het veel vaker voorkomt dan dat de wetenschap doet vermoeden. Ik kon niet weten dat het zó ontzettend leeft in de samenleving. De zoekwoorden 'narcisme', 'narcistische persoonlijkheid', 'narcistisch' wordt zeer vaak gegoogled en daarmee wordt ook deze pagina veelvuldig gevonden. Mensen die meer van mijn pagina's gelezen hebben weten dat ik een duidelijk doel heb: meer voorlichting en kennis verspreiden over psychologie en neuropsychologie. Uiteindelijk om de samenleving met elkaar prettiger te maken en misverstanden, miscommunicatie op een goede manier op te lossen.

Dat narcisme zoveel gegoogled wordt wijst helaas niet op een plezierige samenleving maar veel meer op alle ellende die er is omdat we vermoedelijk zoveel narcisten hebben rondlopen. Bekijk de commentaren van de weinige mensen die het hebben aangedurfd om hun verhaal over een narcist op deze site te zetten. Het is schokkend te zien hoe ernstig de schade is die narcisten om zich heen veroorzaken. Ik wist dat eerlijk gezegd al. En de ingezonden commentaren zijn nog maar een topje van de ijsberg. Willen we onze samenleving werkelijk naar een hoger plan tillen dan zullen we echt iets moeten doen aan al die narcisten die er rondlopen. Omdat dit thema zo leeft voelde ik me gestimuleerd om meer te schrijven over de aanpak van een narcist. Zie hieronder de link.


Wat vindt u van deze pagina? Vul uw commentaar hier s.v.p. in.

Please note that all fields followed by an asterisk must be filled in.
First Name*
E-Mail Address*
Country*
Uw commentaar:

Please enter the word that you see below.

  


Herkent u de hier genoemde problemen? Schrijf deze dan aub op voor anderen.

Heeft u iets herkend van de problemen die hier genoemd zijn? Vertelt u dan aub uw verhaal. U zult merken dat u echt niet de enige bent.

Ik nodig u bij deze uit uw verhaal te vertellen, op uw eigen manier. Het delen van uw verhaal met anderen kan uw bezorgdheid en stress verminderen. Bovendien zult u merken dat er meer mensen zijn zoals u, die zich zullen herkennen in uw verhaal. De kans is dan groter dat u van hen ondersteuning krijgt, tips om met deze situatie om te gaan.

Met uw verhaal kunt niet alleen anderen helpen, anderen kunnen ú ook helpen! En het mooiste van alles is: u kunt uw verhaal geheel anoniem kwijt, geen registratie nodig, u kunt meteen beginnen te typen. Zodat wij met z'n allen elkaar helpen! Met mijn dank alvast!

Bedenk hier de titel van uw verhaal

Vertel hieronder uw verhaal![ ? ]

Author Information (optional)

To receive credit as the author, enter your information below.

Your Name

(first or full name)

Your Location

(e.g., City, State, Country)

Submit Your Contribution

Check box to agree to these submission guidelines.


(You can preview and edit on the next page)

Wat andere lezers/bezoekers gezegd hebben...

Klik hieronder om te zien wat andere bezoekers hebben verteld...

Mijn vader is een narcist. 
Als dochter van een narcist zit ik nu nog te huilen om zijn gedrag. De overgebleven angstige gevoelens maken mijn dagen nog regelmatig heel zwaar. Het …

Met wie was ik getrouwd? 
Ruim 25 jaar geleden leerde ik mijn ex kennen , ik was een onzeker meisje die zich eindelijk aan het ontplooien was . Had nog nooit een echt vriendje gehad …

Dochter van een narcistische moeder 
Ik heb mij jarenlang afgevraagd wat mijn moeder mankeerde. Dat ze geestelijk niet in orde was me duidelijk, maar pas na het lezen over een narcistische …

Mijn man, die na 36 jaar huwelijk narcist bleek te zijn! 
29 aug, 2013. Nu, op dit moment weet ik hoe het zit. Een tijdje al, sinds vorig jaar in het najaar. Ik wilde zo niet meer verder in mijn huwelijk en vertelde …

Ook in een narcist zit een persoon..  
Enkele jaren geleden leerde ik een man kennen. Hij was net uit elkaar met zijn vriendin en doorheen de situatie dacht ik dat misschien een gesprek wel …

de wereld wordt niet steeds beter,alles gaat met sprongen vooruit of achteruit,... 
IK,(ja,ja psycho,s beginnen altijd met,IK)was 5 jaar en moest velpon halen voor moeder maar mocht alleen de grote weg niet oversteken ,dus moest een broer …

Narcisme in mijn leven.......... 
Het woord narcist werd relevant voor mij toen ik in een burn-out zat en een boek over burn-out las en daarin een korte beschrijving las over narcistisch …

Verliefd getrouwd gescheiden.. 
Mijn ex (2) was de knapste, charmantste zakenman van de wereld, dat vond hij zelf, maar anderen ook, volgens hem. Ik heb de fout van mijn leven …

Gek van een narciste. . 
Ik ben een man van 61 jaar. In mijn verhaal met, ik noem ze X, zullen sommigen zich ongetwijfeld herkennen. Ik wil dit graag kwijt opdat zij zich niet …

71 jarige narcist die ontevreden is  
Vorige week heb ik de zoveelste ruzie / drama met moeders gehad. Zo loopt ze mij eerst 6 weken te trickeren, zinnetjes als - jij bent dik(38/40) het is …

Volgens mij een echte narcist? Of gewoon persoonsgestoord.?? 
Ik kan mijn verhaal niet terugvinden, dus dan vertel ik het wat uitgebreider. Ik heb voor mijn gevoel al jaren te maken met een narcist via Internet. …

de eenzame narcist 
Onder dreigementen, scheldpartijen, intimidaties en een melding bij de politie, eindigde zeven maanden geleden een 3-jarige latrelatie met mijn narcist. …

Een zelfbewuste narcist 
Na zelf te zijn opgegroeid met twee ouders met NPD heb ik zelf ook trekken van deze stoornis ontwikkeld. Ik ben een 19 jaar oude vrouw. Na jaren lang …

Mijn narcistische zus? 
Een poosje geleden las ik over nps omdat ik er achter wilde komen wat het gedrag van mijn ex toch te betekenen had en tijdens het lezen dacht ik opeens: …

Niemand die het ziet.... 
Ik heb ruim 10 jaar samengeleefd met een narcistische man. We hebben samen 4 kinderen gekregen. We kregen relatieproblemen die mijn schuld waren...tenminste …

Narcistische moeder 
Ik ben nu 43 jaar, mijn moeder is 79. Vorig jaar werd bij mij een hersentumor vastgesteld weliswaar goedaardig maar ik moest wel geopereerd worden. Een …

tears for fears 
Hallo iedereen, ik ben een vrouw die een relatie heeft van 5 jaar met een man met een sterke persoonlijkheidsstoornis. Na 2 jaar had ik in de gaten dat …

Narcistische persoonlijkheidsstoornis de veroordeling 
Heb zelf het gevoel dat ik ben opgevoed door narcistische ouders. Herken veel van wat er over geschreven wordt. Het ergste is dat ik ook moet constateren …

Geen bewijs, het is een gevoel 
Je snapt het niet, je begrijpt het niet. Je weet dat het niet klopt maar je denkt dat het aan jou ligt. En als je dan eindelijk weet dat het niet aan jou …

stress 
Aanvankelijk was mijn partner charmant, lief...alles leek ok. Snel ontdekte ik een gebrek aan inleving; een immens verschil tussen verschillende gemoedstoestanden. …

Wat je niet geeft, kan je niet verwachten ook. 
Bijlage bij mail, 16-07-12 Beste lezer, het is een lang verhaal. Misschien wilt u het toch lezen, omdat het misschien ook hier op deze site belangrijk …

Hoera ik ben narcist!! 
Ik ben inmiddels 50 jaar oud en weet sinds kort dat ik nogal wat narcistische trekken heb! Ik hoorde het woord niet zo lang geleden voor het eerst vallen …

moeder met narcisme 
Ik wist niet dat het beestje een naam had. Ik heb ook een narcistische moeder. Ze is inmiddels met haar vierde huwelijk bezig en alle partners, waren …

de reden van alles 
Ik heb jaren geleden een man leren kennen op een internetsite. We waren allebei op zoek naar een nieuwe levenspartner. Ik werd verliefd op deze man met …

Click here to write your own.

Niet deze Narcist maar anderen hebben een stoornis,  
Althans dat wil onze/deze Narcist steeds weer beweren. Met deze Narcist is niets fout. Deze Narcist legt steeds de nadruk erop wat er met iedereen om …

narcisme? 
Hai, Ik heb een vriendin die mij ook naricistisch overkomt. Alles draait altijd om haar en als ze even niet in het middelpunt van aandacht staat dan …

Wie is de narcist, narcistisch worden uit zelfbescherming? 
Ook het gevoel zelf schuldig te zijn aan haar narcisme? Ik herken veel van wat je hebt opgeschreven. Maar het gevoel dat ik zelf schuldig ben geweest aan …

ben ik een narcist? 
ik herken me voor 95 % niet in de kenmerken van een narcist, terwijl onze relatie-therapeut dat wel zegt. is dit dan een bevestiging dat ik een narcist …

"leven" met narcistische ouders 
Om te beginnen denk ik dat geen een narcist hetzelfde is, maar wel dat er basis kenmerken hetzelfde kunnen zijn. Opgroeien tussen ouders met narcisme …

Hoeveel zullen het er daadwerkelijk zijn? 
Een hele sterke pagina qua inhoud en presentatie! Ik werd geboren uit een narcistische moederbuik en groeide dus op onder "narcistische zorg" - wat …

Narcisme in het kwadraat; een narcistische vrouw 
Hallo Ook ik wil graag mijn verhaal even kwijt. Ik heb dit al op verschillende internet fora gedaan om het van mij af te schrijven wat erg oplucht …

Narciso 
Alles begon toen ik hem zag op een internet site. Hij loog over zijn leeftijd, in plaats van 53 was hij 45 geworden. Ik vond zijn profiel prachtig, ik …

Mijn ervaringen met een narcistische (?) partner 
Mijn verhaal gaat over een vrouw, mijn ex-partner. Want ook vrouwen kunnen vreemd,dreigend, dwingend en treiterend zijn. Eigenlijk is mijn ex een heel …

gescheiden van een NPS patient maar wel 3 kinderen 
Enige tijd geleden werd ik erop gewezen dat mijn ex wellicht NPS heeft. Sindsdien ben ik er veel over gaan lezen en kan ik met grote zekerheid zeggen dat …

schade verwerken... 
Heb twintig jaar van mijn leven aan hem gegeven. Zeven jaar lang psychologen afgelopen om erachter te komen wat er scheelt. ADHD, werd er gezegd... Dus …

vervolg van mijn verhaal 
sinds ik klein ben heb ik om hulp gevraagd bij andere mensen, maar mijn moeder weet iedereen naar haar hand te zetten en ervoor te zorgen dat mensen mij …

Mijn jongere broer, 
Mijn jongere broer komt zeer overeen met de omschrijvingen over Narcisme. Hij is de jongste van een gezin van vier kinderen. Mijn ouders zijn echt …

Grillig. 
Grillig. Zo noemde de psychiater me mijn opvoeding in de rapportage naar de collega's. Adviezen van anderen, oké , maar weet dat je zelf moet veranderen. …

Bestaan er ook mildere vormen van Narcisme? 
Hallo, Ik heb mijn verhaal al eens geschreven onder een andere rubriek. Maar ik heb een vraag en hoop dat ik er antwoord op kan vinden, hier of ergens. …

ex man narcist en extreem geobsedeerd beschermend naar kinderen. 
ik wil graag in het kort een ervaring mee geven die helaas niet echt te vinden is op google,het wemelt van het woord narcist,helaas ik zou wensen dat er …

Narcistische buurvrouw 
Hallo, Wij ( man, vrouw, kind) wonen sinds 2001 in Nieuwveen, een klein dorp in Zuid Holland. Eerst woonden we in een appartement waar na 1 jaar een …

Acceptatie 
Wat leer je als je een ongeneeslijke ziekte hebt? Acceptatie! Wat moet je leren als je een ouder èn een jongere zus hebt met een duidelijke vorm van narcistische …

9 jaar heb ik geleefd met een narcist,zwaar alcohol,drugs,medicatie probleem 
Ik leerde 9 jaar geleden mijn ex-vriend kennen, waar ik ontzettend verliefd op was. Ik had toen al medelijden met hem en wou hem al de liefde geven die …

Nieuwe vriend 
Mijn zus heeft een nieuwe vriend gekregen. Deze verzint allemaal leugens die hij zogenaamd gehoord heeft van instanties (geheime dienst, kinderbescherming, …

Schulden door narcist met vergaande gevolgen 
Zijn moeder overleed in mei 2011. Hij is nu stamhoofd van de familie M, zo geeft hij te kennen. Hij regelt alles wel even. Maar dan komt de klap in zijn …

Een narcistische stiefvader 
Ik woon al 8 jaar met een narcist samen met mijn zoon van 16 jaar. Mijn leven en het leven van mijn zoon is hier door helemaal stuk, wij zijn uitgeput. …

Gevangen.  
Narcisten zijn zielenzuigers. Ze kopiëren alle menselijke gedragingen zodat ze een beetje echt lijken. Eigenlijk zijn ze heel zielig. Maar dit geeft …

mijn zusje 
Ben al jarenlang op zoek naar antwoorden, waarom mijn zusje die 5 jaar jonger is, mij zo behandeld heeft. Alles wat ik doe, bijv opleiding of cursus, …

de schok van herkenning 
na weer voor de zoveelste keer in een relatie dip te zitten keek ik wat op internet rond over het thema relatie problemen ik stuitte op een artikel over …

Click here to write your own.

bloedend hart 
Na 9 maanden verloofd te zijn, ontdekte ik na mijn huwelijksnacht dat mijn man vitiligo had rond zijn ogen. Ik schrok want, ik had nooit over dergelijk …

Alleen de ander is gek,maar de gek niet 
Ik weet nu helaas alles over een narcist. Mijn zus is een narcist. Vanaf mijn 3e levensjaar heeft ze mij kapot proberen te maken. In 1986 ben ik getrouwd. …

Mijn zoon!! Ik heb al sinds hij klein is het vermoeden gehad dat hij Narcistisch is. 
Sinds hij klein is vertoonde hij een gedrag dat voor mij niet normaal was. Hij wilde alles zelf doen. Zijn eigen flesje met melk maken, zelf eten, zelf …

Eindelijk viel het kwartje 
Na 38 jaar te horen dat ik met een narcist was getrouwd,viel het kwartje nadat ik er over ging lezen. De enige oplossing is scheiden of weggaan. Deze …

zelf narcist? 
wat ik moeilijk vind, is dat ik juist degene ben die werd verstoten en de stoornissen op mijn naam kreeg. ik heb altijd verteld dat ik werd mishandeld …

Rupsje nooit genoeg 
Op een verjaardag bij vrienden leerde ik een uiterst charmante vrouw kennen in 1997. Ze zei dat ze alleen was, en ik begreep dat zij geen relatie had. …

waar blijft de waardering? 
ik heb een vriendin waarvan ik het vermoeden heb dat zij een narcist is. Ken haar al 7 jaren en heb een hechte vriendschap met haar. In het eerste jaar …

Afstand nemen van mijn narcistische moeder Not rated yet
Waar begin je een verhaal met zoveel hoofdstukjes, zoveel verhaaltjes, voorvalletjes...allemaal verkleinwoorden voor iets wat zulk een grote impact heeft …

Wij geloofden het niet, maar hij is een narcist Not rated yet
Sinds kort ervaren wij problemen met mijn schoonzoon,komt met verhalen aanzetten die kant noch wal raken, hem een aantal keren tegen gewerkt en dan begon …

mijn ex Not rated yet
phfffft wat een eye opener, er vallen ineens heel veel puzzelstukjes op z'n plaats. dec. 2012 heb ik mijn 12 jarige relatie verbroken omdat ik het niet …

Een goede narcist?  Not rated yet
Ik (30) en mijn man (32) zijn nu 5 jaar samen. Ik heb veel gelezen over narcisme en heb sinds ongeveer 1 jaar het vermoeden dat mijn man deze persoonlijkheidsstoornis …

Lichte kritiek, grote gevolgen Not rated yet
Ruim vier jaar geleden maakte ik een kritische opmerking naar een buurvrouw toe. Ik gaf aan dat als zij een probleem heeft zij dit met mij kan bespreken …

Achteraf gezien Not rated yet
We waren nog erg jong toen we trouwden. Eigenlijk kende ik mijn man niet zo goed, maar hij wilde heel graag met mij samen zijn en ik sprong in het diepe. …

wat narcistische ouders bij hun kinderen teweeg kunnen brengen Not rated yet
Ik heb altijd gezien dat er in het gezin van mijn man iets niet klopte. Moeder wordt door alle kinderen op handen gedragen, maar het is een compleet een-richtingverkeer. …

radiogesprek over narcisme, veel info!! Not rated yet
"Ze kunnen geen kritiek verdragen en zijn blind voor hun eigen fouten. Narcisten. Pim Fortuyn, Neelie Kroes en Steve Jobs zijn het volgens psycholoog Martin …

Narcistische vriend van 22 jaar Not rated yet
Mijn vriend is hoogst waarschijnlijk een narcist, van de opvoeding tot aan eigenlijk alles wat hier staat komt overeen. Het heeft ervoor gezorgd dat ik …

Narciste laat nooit los; vergelijkbaar met een pitbull..... Not rated yet
Ik heb 2 dochters, waarvan de één een narcistische persoonlijkheidsstoornis heeft. Volgens een van deze dochters is dit al sinds de kleutertijd. Jammer …

Mijn allerliefste broer, Not rated yet
Ik ben 32, en na jaren valt alles op z'n plek. Mijn broer heeft een ernstige vorm van Narcisme. NPS. Ik lees hier boeiende verhalen en vooral heel herkenbaar. …

Gehersenspoeld Not rated yet
Net wat ik heb meegemaakt. Je kunt het niet beschrijven, want voor de (anderen)komen ze heel anders over,kan 10 pagina's vullen met voorbeelden hoe hij …

narcism Not rated yet
Een makkelijke man was het nooit. Nu na 20 jaar was hij totaal berooid teruggekeerd. Hij zat aan het hoofd van de tafel. Hij sprak, hij sprak emotieloos …

Hel na de pensionnering Not rated yet
Sinds 6j is mijn man thuis. Vroeger was hij nooit thuis, heb ik er altijd alleen voor gestaan om een groot huis annex tuin te onderhouden en 3 kinderen …

Click here to write your own.



Ga naar Behandeling van Narcisme

Ga naar site over Narcisme in relaties

Ga van Narcistische persoonlijkheid terug naar NL Homepage


Ga naar mijn 1e-lijns psychologie praktijk te Lisse



Read here about all disclaimers relevant to this site:

LegalDisclaimers.html


If you want you can follow me on Twitter. I usually tweet in a serious way: whenever there is any news to share, being either about brain injury, emotional problems, abnormal behavior or other morality issues. Click on the link below:

Als u wilt kunt u me ook op Twitter volgen. Ik tweet eigenlijk alleen serieuze zaken, of dat nu nieuws is over hersenletsel, emotionele problemen, abnormaal gedrag of andere ethische zaken. Klik op onderstaande link:

https://twitter.com/fckovacs

Aanbevolen boeken:



Een zeer vermakelijk boekje over allerlei persoonlijkheidstypen waaronder de anti-sociale en narcistische persoonlijkheid. Leer ze met enige humor herkennen en doe daar je voordeel mee:

Herken mensen waar je een relatie mee hebt en die jezelf stuk maken. Begin eerst bij jezelf om sterker te worden om zodoende dergelijke types eerder te herkennen en aan te pakken. Zeer herkenbaar en goed geschreven:

Vooral als je samenleeft met iemand die door zijn persoonlijkheid op het criminele pad is geraakt, of te maken hebt met zo'n iemand in je familie (of je ex), dan is dit boek een echte aanrader om jezelf sterker te maken: