Vermoeidheid komt veel voor, zeker na hersenletsel

Zoals je wellicht al gelezen hebt, is vermoeidheid één van de grootste problemen na een hersenletsel. Of dat nu om een CVA (beroerte) of traumatisch hersenletsel gaat, of een herseninfectie of een hersenletsel door een andere oorzaak. Dat maakt niet zoveel uit. Vermoeidheid komt veel voor. Zowel lichamelijke als mentale vermoeidheid. En het is niet dat ik denk dat er zoveel verschil tussen zit dat je deze twee zo moet scheiden. Ik gebruik deze begrippen vooral omdat ze (helaas) erg ingeburgerd zijn bij de gewone mens. Helaas omdat het onjuist is mentaal te splitsen van lichamelijk: de hersenen zijn net zo’n lichamelijk orgaan als de rest van ons lichaam.

Maar even genoeg academisch gepraat. Het gaat op deze pagina over hoe vermoeidheid aan te pakken is. Eerder al gaf ik een paar mogelijke verklaringen voor vermoeidheid na een hersenletsel. Zie daarvoor mijn pagina Vermoeidheid na hersenletsel. Nu wil ik het vooral gaan hebben over hoe je vermoeidheid met succes kan aanpakken. Want het is mogelijk vermoeidheid te bestrijden! En op deze pagina wil ik de basis van alle vermoeidheidstips en trucs samenvatten. Het heeft mijns inziens geen enkele zin op zo’n internet pagina honderden pagina’s te besteden aan alle tips en trucs die er ooit over vermoeidheid aanpakken zijn geschreven. Daarom wil ik hier uitsluitend datgene neerschrijven dat daadwerkelijk binnen de wetenschap bewezen effectief is. Maar…met name wil ik datgene benadrukken dat daadwerkelijk ook in de praktijk of kliniek bewezen werkt. Want de wetenschap kan me nog meer vertellen…vaak is wetenschap wereldvreemd en houdt het geen rekening met het dagelijkse leven en de dagelijkse realiteit. Dát wil ik hier wel doen. Gesteund door vele patiënten- en familie-ervaringen, die daadwerkelijk hebben getoetst wat de wetenschappelijke wereld naar voren bracht als behandeling.

Vermoeidheid na hersenletsel is – zoals op mijn andere pagina te vinden – een veelkoppig monster. Er zijn meerdere verklaringen voor te vinden en vaak gelden ook meerdere verklaringen tegelijkertijd. Zelden is het zo dat slechts één factor een rol speelt bij vermoeidheid. Zo kan iemand ná een beroerte waarbij er sprake is van een licht verlamde (paretische) arm en/of been, zeker veel energie kwijt zijn om een stukje te lopen. Dat zal iedereen wel kunnen begrijpen. Zo kan ook de onderliggende aandoening zoals bijvoorbeeld suikerziekte (die mede-oorzaak is van de beroerte of het CVA) reden zijn tot vermoeidheid, zeker als deze suikerziekte moeilijk controleerbaar is. Maar natuurlijk kan de gedrukte stemming na een hersenletsel, omdat iemand veel zelfstandigheid is kwijtgeraakt en allerlei hobbies niet meer kan uitvoeren, ook een legitieme reden zijn extra (mentaal) vermoeid te zijn. Tot slot, medicatie na een hersenletsel kan ook nogal eens een reden zijn tot vermoeidheid, als één van de bijwerkingen.

Maar…hoe of wat of wie dan ook vermoeidheid veroorzaakt, een belangrijke constatering is dat vermoeidheid wisselend is. Zoals alles in het leven. Dat betekent dat er dus ook momenten zijn dat vermoeidheid veel minder (ervaren) wordt. En als dat zo is dan kan een behandeling zich richten op het doen toenemen van die momenten. Als dat lukt dan zal het uiteindelijk netto-resultaat zijn dat vermoeidheid over het algemeen als minder belastend zal worden ervaren. Dit klinkt heel eenvoudig en dat is het ook! Ik zal hieronder heel duidelijk zijn in de kennis die we nu hebben over het succesvol bestrijden van vermoeidheid. De methode zal ik kort willen beschrijven zodat iedereen deze kan leren toepassen in zijn dagelijkse leven. Daarna pas zal ik ingaan op de ogenschijnlijke moeilijkheden die er zijn om de methode te volgen. Ogenschijnlijk omdat ze niet bestaan: ze worden voornamelijk opgeroepen door de mensen zélf!


De succesformule voor de behandeling van vermoeidheid

De grootste ‘geheime’ formule voor het verminderen van vermoeidheid mag inmiddels als redelijk bekend verondersteld worden en ik heb alle ingrediënten samengevat in één zin: zoveel doen dat je tegelijkertijd je conditie kan verbeteren én voldoende kan herstellen van je inspanningen. Deze formule bevat alle bewezen factoren die vermoeidheid kunnen doen verminderen.
Allereerst: DOEN. Je zult hoe dan ook in actie moeten komen. Je zult moeten leren vechten tegen je vermoeidheid door activiteiten te doen. Hoe rot of moe je je ook voelt, je zult moeten doen. Zonder doen kom je nergens; rust roest. Ons lichaam is evolutionair gezien gebouwd om te doen, om te bewegen, om activiteiten te verrichten. Maar niet alleen dat. Uitsluitend met doen verbetert onze conditie, onze stemming, leren we, gaan we vooruit. Blijf je passief op een bed of bank liggen dan neemt je conditie alleen maar af, je zelfvertrouwen groeit niet, je leert niets, je stemming gaat zeker niet vooruit, kortom: je zakt eigenlijk alleen maar verder weg in negativiteit. En je raakt nog meer vermoeid.
Ten tweede: CONDITIE VERBETEREN. Dit is tevens essentieel. Zonder een verbetering van je conditie, je hart-long conditie, je spierconditie, je gewrichtsconditie, je bloedvaten- en organenconditie, zul je je niet fitter gaan voelen. Logisch, want je gehele lichaam heeft beweging en oefening nodig om optimaal te functioneren. 

Ten derde: HERSTELLEN. Herstellen van je inspanningen. De keerzijde van het opbouwen van conditie is, is dat het energie en moeite kost. Dus je zult ook moeten bijtanken, iets dat wij netjes ‘herstellen’ noemen. En hier gaat het meestal mis bij vermoeidheid: het overgrote deel van mensen die te kampen hebben met ernstige vermoeidheid stelt zijn herstelmomenten niet correct bij op de momenten van doen, van inspanning. Waarom niet? Waarom doen zij dat niet als mensen rationeel wel weten dat een juiste balans tussen inspanning en ontspanning/herstelessentieel is voor een goede opbouw van conditie en het verminderen van de ervaren vermoeidheid. 


De grootste moeilijkheid bij de aanpak van vermoeidheid

Mogelijk raak ik hier aan de kern van de grootste moeilijkheid bij de aanpak van vermoeidheid: een patiënt met langdurige vermoeidheid heeft geen juiste voelsprieten meer als het gaat om wat nu goed is voor zijn fitheid of lichaam. De ervaren vermoeidheid is niet meer correct, deze ervaring is gestoord geraakt. Je kunt niet meer vertrouwen op je eigen ervaringen! Om dit te begrijpen moet ik even iets meer uitleggen over hoe dit werkt. Vermoeidheid, net zoals pijn, of angst of verdriet, zit in de hersenen. De hersenen bepalen of je je vermoeid voelt of niet. Dat doen ze door af te gaan op signalen die zij vanuit de rest van je lichaam krijgen. Dat kan je bloeddruk zijn, je hartslag, je ademhaling, je spierpijn. Maar ook allerlei hormonen of andere chemische stoffen die vrijkomen bij inspanning. Nu is het bekend dat dit interpreteren van al deze lichamelijke signalen beïnvloed kan worden. De hersenen hoeven deze signalen in sommige omstandigheden niet te interpreteren als ‘moe’. Net zoals bij pijn. Een voorbeeld: een voetballer die er doorheen zit bij een wedstrijd waarbij het 1-3 achter staat, kan plotseling een opleving hebben van fitheid als het plotsklaps 2-3 wordt en er nog 10 minuten te spelen is. Dat komt niet omdat er ineens meer energie in het lichaam stroomt (waarvan? Hij eet of drinkt immers niet). Maar dat komt omdat de hersenen ineens zaken anders gaan interpreteren op basis van slechts enkele ideeën. Namelijk vooral het idee “het kán nog, we kunnen nog een gelijkmaker scoren!”. 

Een duidelijk voorbeeld dat signalen van ons lichaam door de hersenen anders geïnterpreteerd kunnen worden. Ten gunste van fitheid: je voelt je vermoeidheid dan minder. Echter, het is zo dat deze verstoorde interpretatie normaliter een tijdelijke is. Want daarna is een voetballer wel echt moe, zelfs ná de gelijkmaker bij 3-3. Zijn lichaam schreeuwt daarna om herstel, om ontspanning, om bijtanken. En als dat vaak niet gebeurt, als het lichaam keer op keer tevergeefs met signalen aangeeft dat het moe is en dat het moet bijtanken, dan kan het hersenproces dat lichaamssignalen interpreteert ernstig verstoord raken. Zo ernstig dat uiteindelijk de ‘koek op is’ en dat het lichaam daadwerkelijk schade lijdt als nog langer wordt doorgewerkt. En plotsklaps geven de hersenen het dan op: de storing in het correct interpreteren van lichaamssignalen die vermoeidheid aangeven is dan compleet. Dan worden in één klap vaak de kleinste lichaamssignalen die iets met vermoeidheid te maken hebben, enorm opgeblazen. Het overheersende gevoel wordt dan: ik kan niets meer. En dat is nu precies wat wij onder burn-out verstaan. Het is erg belangrijk te beseffen dat bij een burn-out zowel het lichaam overbelast is geraakt, daadwerkelijk lichamelijk dus, als ook de hersenen verstoord zijn geraakt! En dan specifiek: het mechanisme in de hersenen dat lichaamssignalen correct interpreteert als het gaat om vermoeidheidssignalen. Wáár dit precies zit is nog onduidelijk. Hoewel…hieronder een paar interessante links naar recent onderzoek naar vermoeidheid (van Nederlandse bodem!)

Voor mensen die denken dat bovenstaande speculatie is heb ik een link gevonden naar een artikel over vermoeidheid en de chemische stof dopamine, één van de hersen-neuro-boodschappers. Maarten Boksem heeft in zijn proefschrift onderzoek naar vermoeidheid gedaan en wat bleek? Vermoeidheid is lichamelijk aantoonbaar. Nu is dit voor mij geen nieuws en voor iedereen die kan nadenken ook niet. Waarom? Al onze ervaringen zijn namelijk iets stoffelijks, terug te voeren op iets lichamelijks, namelijk in onze hersenen. Tenzij iemand mij bewijzen geeft over onze geest, ziel die ergens zweeft en onstoffelijk is. Want dát zou wereldnieuws zijn. Maar even terug: Maarten legt in het artikel uit dat met name een dopamine-daling in de hersenen een teken is van vermoeidheid. Dus is vermoeidheid te meten in de hersenen. 

Wat hij niet in het artikel uitlegt en ook niet allemaal onderzocht kan hebben, is dat in de hersenen niet alleen dopamine een rol speelt bij vermoeidheid. Dopamine is namelijk wel één van de meest vóórkomende neurotransmitters (boodschapper-stof) in de hersenen maar zeker niet de enige. Schattingen zijn dat er zeker ruim 100 stofjes dienen als neurotransmitter in de hersenen! Het zou wel heel toevallig zijn als uitsluitend dopamine iets te maken zou hebben met vermoeidheid. Bij een dopamine-daling zullen ook meerdere andere stofjes qua concentratie dalen of juist toenemen, dat is alleen al theoretisch vrijwel zeker. De wetenschap werkt echter helaas zo dat niet álles wordt gemeten in een beperkte studie van hooguit 2 jaar voor een proefschrift. Dus ik durf mijn maandsalaris wel in te zetten voor de weddenschap dat er straks meerdere stofjes in de hersenen gevonden worden die te maken hebben met vermoeidheid. Maar toch leuk dat Maarten een zo lastig en subjectief begrip als vermoeidheid meer ‘objectief’ heeft gemaakt, dus meer lichamelijk. Zoals hij zelf zegt: “nu wordt vermoeidheid ook serieus genomen als psychische klacht”. De link naar het artikel over vermoeidheid en dopamine en Maarten’s onderzoek is hier te vinden: artikel over Vermoeidheid in Ziekte en Gezondheid 
Een andere link is naar het artikel over vermoeidheid waarin een model wordt geschetst hoe vermoeidheid in de hersenen vermoedelijk wordt geregeld. Ik heb dit artikel van de website van Maarten zelf en het zou illegaal zijn om te downloaden. Tja, ik ben voor vrije nieuwsgaring en vrije informatie-uitwisseling, dus zo lang ik niet word tegengehouden door een uitgever… Hier is de link naar het artikel van Maarten Boksem over vermoeidheid (helaas wel in het Engels). Een Nederlandse samenvatting van zijn proefschrift Mental fatigue: costs and benefits, 2008 is bij de volgende link te vinden.

Link naar Artikel Maarten Boksem over Fatigue (in Engels) 

Link naar Samenvatting Proefschrift Maarten Boksem 

Bovenstaand mechanisme geldt ook voor andere chronische aandoeningen zoals chronische pijn, chronische hoge spierspanning, chronische slaapstoornis, maar vermoedelijk ook voor een eetstoornis zoals anorexia nervosa. Bij anorexia is nu bekend dat er een verstoring in de hersenen is van het lichaamsbeeld en vermoedelijk ook van het hongergevoel. Met andere woorden: als je lang verkeerd eet en constant jezelf in de spiegelt ziet als te dik, dan kan het moment komen dat je een verstoring krijgt van lichaamssignalen. We weten namelijk dat wij erg snel ons kunnen aanpassen aan een verstoord beeld van ons lichaam. Als we experimenten doen waarbij we constant via een gemanipuleerde spiegel ons lichaam als te dik zien (of te dun) dan leren de hersenen ook snel dit lichaam zo te zien. Wat ik vooral wil zeggen is: onze hersenen zijn eennetwerk dat dynamisch is. Ze zijn erg snel te manipuleren. Vooral als dat constant, elke dag, iedere minuut gebeurt door ze te voeren met verkeerde informatie. Vanzelfsprekend is deze verstoring uiteindelijk terug te vinden via imaging-technieken of MEG (speciale electro-encephalografie), maar onze technieken zijn nog niet optimaal. Bovendien weten we gewoonweg niet of wát we zien daadwerkelijk normaal is of een storing. Daarvoor moeten we vele gezonde hersenen bestuderen met deze moderne hersenscan-technieken. Zoals Maarten bijvoorbeeld heeft gedaan.


De feitelijke behandeling van vermoeidheid

Bovenstaande is allemaal leuk en aardig maar hoé is dan die aanpak tegen vermoeidheid met bovenstaande succesformule? Om dit te verduidelijken heb ik een grafiek gemaakt die de essentie van een opbouwprogramma bij vermoeidheid (of pijn) aangeeft. Aan de hand van deze grafiek wil ik uitleggen wat je moet doen om onder je ergste vermoeidheid uit te komen. Of deze vermoeidheid nu ontstaan is na een hersenletsel, of na kanker, of na een lange andere ziekte. De aanpak blijft universeel.

In de grafiek is een verkeerde aanpak van vermoeidheid getekend waarbij een rode lijn de uiteindelijke gemiddelde uitkomst aangeeft. Deze trend loopt naar de afgrond: je wordt en blijft slachtoffer van je vermoeidheid en je komt er niet meer bovenop. Dat komt dan vooral omdat je teveel grote stappen zet in het doen, in het uitvoeren van activiteiten. Zoveel dat je hiervoor moet boeten met een sterke terugval waarbij je veelgedwongen rust moet nemen omdat je lichaam dat echt afdwingt. Vervolgens komt er na een periode van veel rust weer een moment dat je je echt beter en lekker voelt en tja, dan ga je weer….te ver door in je doen. Een herhaling van dit ‘jojo-effect’ treedt op en uiteindelijk ga je de strijd verliezen. Vermoeidheid overwint met ook schadelijke gevolgen voor je lichaam die helemaal op brandt, op raakt.

De juiste aanpak is die met de groene lijn die een trend naar boven laat zien. Hoe dit komt? Hoofdzakelijk is het zo dat je wijzer wordt en gaat beseffen dat áls je je eens lekkerder voelt dat je je dan moet houden aan een kleine inspanning, aan een kleine piekbelasting. Maar óók als je je rot voelt! De essentie is dat je hoe dan ook iets doet, als het maar afgemeten en beperkt is, binnen de grenzen van je daadwerkelijke mogelijkheden. Als je dit leert dan zul je merken dat je weliswaar een terugval krijgt na zo’n kleine inspanning, maar deze terugval is minder heftig en duurt minder lang dan na een piekbelasting. Dat betekent dan ook dat je over de gehele tijd genomen 2x meer activiteiten verricht (in de grafiek 8 inspanningen) dan bij piekbelastingen (die in de grafiek maar 4x vóórkomen). Je doet dus ook daadwerkelijk meer! En je voelt je daar ook lekkerder bij, plus dat je conditie ook nog eens verbetert door meer oefening/activiteiten. Opvallend is dat juist door je te beheersen, je met kleinere stapjes uiteindelijk verder komt en zelfs sneller bent dan wanneer je grote stappen ineens gaat nemen!


Is het zó eenvoudig? 

Jazeker!  En het is zelfs nóg eenvoudiger! Sinds enkele maanden gebruik ik zelf de hatta-yoga oefeningen die eeuwen geleden al in het oude Tibet zijn ontwikkeld. Ze staan bekend als de 5 Tibetanen: 5 oefeningen van relatief eenvoudige aard die een zeer opmerkelijke energie-boost geven en de balans tussen rust-inspanning in het lichaam kunnen doen herstellen. De effecten zijn zo spectaculair dat het merkwaardig is dat de wetenschap deze oefeningen nooit echt goed vergeleken heeft met andere oefeningen. 

Aangezien ikzelf nogal kritisch ben en niet zo geloof in energiebanen of meridianen in je lichaam (mijns inziens, oude theorieën ontwikkeld in een tijd dat men nog niet zoveel van het lijf wist), wist ik niet wat ik van deze 5 hatta-yoga oefeningen moest denken. Ik wist natuurlijk wel dat het al lang bewezen is dat yoga de bloeddruk kan doen verlagen en dat mensen er meer ontspannen van kunnen worden. Ook hun weerstand zou erop vooruit gaan.

Toen ik op zoek ging naar getuigenissen van mensen die deze 5 Tibetanen uitprobeerden kwam ik zeer opvallende verhalen tegen. Niet alleen van gewone mensen, maar ook van professionele artsen die zelf de opmerkelijke veranderingen bij hun patiënten zagen. Er zijn nogal wat artsen die zélf ook deze 5 Tibetanen zijn gaan doen! Dus...toen was het mijn beurt. Ik begon in het begin iets te fanatiek en ben akelig lang misselijk geweest. Een teken dat de oefeningen iets doen met je lichaam. De 2e dag begon ik op te bouwen zoals het wordt aanbevolen: 1e week 3x elke oefening, 2e week 2 erbij tot 5x, 3e 2 erbij tot 7 keer, iedere week 2 erbij totdat je er in de 10e week op 21x zit per oefening. Als je dat te zwaar valt kun je het ook langzamer opbouwen.

Ik doe ze nu dagelijks en de eerste 3-4 weken heb ik een behoorlijke energieboost gehad: minder slapen en meer kunnen doen zonder veel vermoeidheid. Dat werd gelukkig gewoner en ik sliep mijn standaard 7 uur. Nu zit ik op 21x elke oefening en nog altijd heb ik een sterke energie. Pijntjes bij mijn knie, rug zijn in feite weg (behalve als ik heel lang achter de computer zit). Opvallend is dat mijn nagelgroei versterkt is, mijn nagels scheuren niet meer in. Ik ben iets afgevallen en mijn buikje is nagenoeg verdwenen. Terwijl ik eigenlijk minder aan sport heb gedaan in deze periode. Ook is mijn dieet (eten) niet veranderd. 

Mijn conclusie:  de 5 Tibetanen doet inderdaad iets positiefs met je lichaam. Alle getuigenissen spreken van een toename van energie, je fitter voelen. Ook worden meerdere vormen van stofwisselingsveranderingen beschreven. Vaak lees je ook dat allerlei pijnen in je lichaam verdwijnen. 

HOE het werkt weet ik nog altijd niet. Dat je chakra's sneller gaan draaien, dat geloof ik niet zo. Dat mijn stofwisseling omhoog is gejaagd klopt denk ik wel want mijn eetlust is goed, verbeterd zelfs en toch ben ik ook afgevallen en mijn buikje (vet) is nagenoeg weg. 

Ik ben momenteel 1 theorie over de 5 Tibetanen aan het uitzoeken: dat deze oefeningen je endocriene systeem positief beïnvloeden. Je endocriene systeem is het systeem in je lichaam dat allerlei hormonen uitscheidt en daarmee vele lichaamsprocessen beïnvloedt. Op de een of andere manier werken deze yoga-oefeningen zodanig dat deze endocriene klieren 'gemasseerd' worden en daarmee kennelijk ook beter gaan werken. De levensenergieën gaan in je lichaam beter stromen, zo heet het in de oude theorieën. 

In mijn verhaal over vermoeidheid raad ik dan ook iedereen aan, van jong tot oud, om de 5 Tibetanen uit te proberen. Binnen 3-4 weken ga je vanzelf merken of het iets met je doet, mits je ze elke dag 's ochtends bij het opstaan doet. 's Avonds wordt het niet aangeraden omdat je dan slechter inslaapt vanwege de energieboost die je krijgt. Ik raad ook aan om het boekje Fontein der Jeugd aan te schaffen. Dat is een internationale bestseller, zeer inspirerend geschreven en daarin staan de 5 Tibetanen, deze oefeningen ook goed in beschreven. Let wel: het verhaal over de 5 Tibetanen is wat romantischer gemaakt waarbij er wat overdreven zaken in staan zoals mensen die jonger worden of al heel oud zijn maar eruit zien alsof zij 50 jaar jonger zijn. Dat is natuurlijk wel wat overdreven. Maar...dat deze 5 oefeningen meer doen dan de oefeningen die ik vroeger gebruikte (rekoefeningen, opdruk-oefeningen), dat is zeker.

Als u nog twijfelt: lees dan zoals ik deed álle recensies over deze 5 Tibetanen. Voornamelijk in het Engels omdat deze oefeningen wereldwijd een trouwe schare van volgelingen kent. Gewoonweg omdat zij zulke positieve effecten hebben! Koop vervolgens het boekje Fontein der Jeugd. Hiernaast is een link naar Bol.com.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

De combinatie van de 5 Tibetanen met de bovenbeschreven aanpak (met grafiek) van vermoeidheid lijkt dé filosofie te zijn om uw vermoeidheid aan te pakken.

Wijze mensen zullen deze filosofie snel overnemen en snel succes boeken. De meeste tijd ben ik als psycholoog kwijt om niet zo wijze mensen te overtuigen van deze aanpak. En de praktijk dwingt mij te zeggen dat sommige mensen nooit zullen leren: zij zijn niet in staat deze verstandige aanpak te volgen. Meestal omdat zij heel eigenwijs zijn, inflexibel. Maar gelukkig is dit slechts een hele kleine groep. De grootste groep mensen met vermoeidheid bestaat uit mensen die niet meer goed voelen wat nu een inspanning is en wat een piekbelasting. Ze weten echt niet wanneer zij té ver zijn gegaan, wanneer zij teveel gedaan hebben. Daarvoor hebben de ergotherapeuten een activiteitenmeter ontwikkeld. Elke denkbare activiteit krijgt hiermee een aantal punten. Net zoals bij een dieet: elk gerecht krijgt punten. Een gebakje krijgt zo meer punten dan een appel. Een snelle actiefilm volgen krijgt zo veel meer punten dan het lezen van een paar bladzijden. Ik hanteer vaak een eenvoudige formule waarbij ik emotioneel beladen activiteiten als 6x zwaarder zie dan een gewone lichamelijke activiteit. Zo kan het bezoeken van een verjaardagsfeestje bij een minder geliefde zus of broer zo maar 30 punten energie kosten, terwijl binnen dezelfde tijd een tuinklusje doen slechts 15 punten energie kost. Dit is niet zo maar speculatie maar wel degelijk gebaseerd op nieuwere inzichten omtrent psychoneuroimmunologie, de wetenschap van de relatie tussen hersenen en ons afweersysteem. Wetende dat stress (hevige emoties) in sterke mate het afweersysteem negatief beïnvloedt.

Binnen de revalidatie leren we mensen in te schatten wat nu meer en minder energie kost, en wanneer zij dus kleine inspanningen moeten doen en wanneer zij moeten rusten. Zo kan strijkwerk in 2 uur op één dag gedaan worden (piekbelasting) maar het kan ook verdeeld worden over 3 dagen in stukjes van een kwartier.


Voorbeelden van energie-kostende activiteiten

Om het gemakkelijker te maken in te schatten wat nou een piekbelasting is en wat niet zal ik voorbeelden geven. In de hoop dat je dan zelf begint te begrijpen wat voor je hersenen meer of minder energie kost. Zodoende kun je dan zelf leren een weekprogramma samen te stellen met de juiste balans tussen inspanningen en rust/ontspanning (rust wil niet zeggen dat je alleen maar moet liggen!).

1 uur winkelen op een zaterdagmiddag kost veel energie. Dat heeft te maken met de drukte: er zijn veel verschillende mensen op straat, in de winkels en je moet tussen al deze beelden de juiste winkels vinden, de juiste artikelen zoeken en vinden. En ook nog eens de stress dat je wel op tijd de juiste spullen moet vinden. De hersenen hebben hier veel werk gehad. Dat er nogal wat vrouwen zijn die dit heerlijk vinden, doet niets af aan het feit dat hun hersenen wel degelijk een piekbelasting hebben mee gemaakt. Alleen…zullen zij dat zelf niet zo merken, het doet immers geen pijn en veel belangrijker…ze hebben geshopt met succes. Immers, ze hebben weer wat nieuwe schoenen of kleren gevonden en dát geeft een sterke beloning. Ze zullen zich thuis voldaan vermoeid voelen en dat is zeker niet onprettig.

1 uur winkelen op een zaterdagochtend kost veel minder energie. Er is veel minder volk, in de winkels ben je snel aan de beurt, je kunt producten veel sneller vinden. Maar…gezelliger is het wellicht niet voor de doorgewinterde shopper. Voor de hersenen is het echter wel degelijk een veel mindere piekbelasting, een gewone inspanning, dan wanneer je gaat winkelen tijdens de spits (zaterdagmiddag).

1 uur een verjaardagsfeestje van 8-jarigen bijwonen en mede regelen, als bijvoorbeeld een hulpouder. Ook dit kost aanzienlijk meer energie dan bijvoorbeeld een paar uur gewoon werken. Hoe kan dat dan? Nou, hierbij spelen emoties een belangrijke rol en de niet-routinematige activiteiten. Op zo’n verjaardagsfeestje moet je toch veel meer zaken in de gaten houden, of alles wel veilig en goed gaat, er is veel meer hectiek, de kinderen kunnen je van alles en nog wat gaan vragen, het geluidsvolume is meestal ook aan de hoge kant, het wordt vaak warm in een kamer waar je met z’n allen zit. De hersenen krijgen kortom veel informatie op hen af. Dat moeten ze allemaal maar verwerken. Iemand die zich daarvoor goed kan afsluiten heeft geluk. Die is achteraf veel minder vermoeid. Een paar uur gewoon werken is veel rustiger: je weet wat je gaat doen, er is geen of nauwelijks stress bij, geen echt onverwachte zaken waar je op moet letten, je aandacht systeem staat hier niet op scherp. Bij zo’n verjaardagspartijtje natuurlijk wel, ook al omdat je je toch wel meer verantwoordelijk voelt voor al die andere jongens die er zijn. Natuurlijk, er zijn van die ouders die het allemaal best vinden en dus ook nergens op letten. Tuurlijk, dergelijke ouders zijn ook minder vermoeid, hebben dan ook minder energie besteed aan de kinderen.

1 uur lezen of 1 uur TV-kijken. Wat is vermoeiender? Dat ligt vooral aan hoe moeilijk de stof is. Als je leest en de tekst is best ingewikkeld, dan maken je hersenen meer overuren dan wanneer je een boeketreeks of de Libelle leest. Als je een TV-serie kijkt, bijvoorbeeld een soap, dan is dat relatief ontspannend omdat een soap niet echt uitblinkt in lastig te volgen verhaallijnen. Alles is vaak duidelijk dus je hersenen hoeven niet veel te bedenken, te plannen, je hoeft je met andere woorden niet veel te concentreren en je kunt je laten meevoeren door de beelden en het spel van de acteurs. Maar een documentaire vraagt al veel meer concentratie om alles goed te kunnen begrijpen.

1 uur autorijden op de snelweg in Noorwegen of 1 uur autorijden in hartje Amsterdam. Eénmaal raden. Natuurlijk is het rijden in Amsterdam veel vermoeiender. Het vraagt veel meer van je aandacht systeem dan het rijden op de rustige wegen in Noorwegen, ook al ben je daar niet zo bekend.

Een gesprek of lezing volgen van iemand die niet to-the-point is, zeer breedsprakig is, of van iemand die heel goed overzichtelijk en helder kan vertellen. In het eerste geval zullen je hersenen, je aandacht systeem alle moeite moeten doen om het verhaal te begrijpen en te volgen. Zulke sprekers zijn echt vermoeiend en vaak ook saai. Heldere sprekers vermoeien nauwelijks en vaak blijf je ook extra geboeid luisteren.


Samenvatting van beste behandeling voor vermoeidheid na hersenletsel

Vermoeidheid is natuurlijk iets lichamelijks, het speelt zich voornamelijk in het hoofd, in de hersenen af. Maarten Boxem onder meer, heeft dat mooi aangetoond. Met name dopamine maar ook andere neurotransmitters zoals een serotonine spelen in verminderde concentraties een belangrijke rol bij het ervaren van vermoeidheid. De veronderstelling is dat vermoeidheid evolutionair iets heel goeds is: het is een waarschuwingssignaal voor ons om ons gedrag aan te passen want anders lijden we schade. Het constant en zeer lange tijd negeren van dit waarschuwingssignaal kan leiden tot een biochemische verstoring in de hersenen, iets wat ik heb genoemd: tot een verstoring van de juiste interpretatie van lichaamssignalen (namelijk dat we moe zijn en moeten rusten). Dat kan leiden tot chronische vermoeidheid en het letterlijk uitputten van ons lichaam. Hersenletsel kan tevens leiden tot meer vermoeidheid. Om verminderde vermoeidheid te leren ervaren na hersenletsel of ander letsel is het nodig je belastbaarheid af te stemmen op je belasting en inspanningen. De eerder gemaakte grafiek kan je daarbij helpen. Het geleidelijk en consequent opbouwen van activiteiten, ongeacht hoe moe je je voelt, zal uiteindelijk leiden tot meer activiteiten en meer conditie en een verminderde ervaring van vermoeidheid. Het wil echter niet zeggen dat vermoeidheid compleet zal verdwijnen. Daarvoor kan het zijn dat je lichaam en hersenen teveel zijn beschadigd geraakt, bijvoorbeeld door hersenletsel of constante overbelasting.


Oproep om te reageren

Graag nodig ik lezers uit hun verhaal te vertellen over vermoeidheid. Dat kan zijn na hersenletsel, na een kankerbehandeling of na andere ziektebeelden. Met name ben ik geïnteresseerd in die verhalen waarin mensen laten zien hoe zij hun vermoeidheid aanpakken en langzaam weer sterker zijn geworden. Ik ben natuurlijk erg benieuwd of hun ervaringen zo’n beetje kloppen met bovenstaand model over vermoeidheid en de behandeling ervan. De reacties kun je hieronder opschrijven, anoniem. Ik zal zoveel mogelijk elke reactie redigeren en neem me het recht voor deze te plaatsen op mijn website. Opdat ook anderen geholpen kunnen worden met uw tips en uw ervaringen.

Hieronder staan nog wat links naar websites of brochures die tips geven om vermoeidheid te verminderen. Oplettende lezers attendeerden mij op een site van de Radboud Universiteit waarop enkele handige tips staan over het verminderen en voorkomen van vermoeidheid. Weliswaar geschreven voor mensen met een beroerte (CVA) maar wat mij betreft algemeen geldend voor iedereen met niet-aangeboren hersenletsel. Helaas geldt - zoals met alle tips - dat het allemaal gemakkelijk klinkt. De praktijk leert echter dat mensen met een CVA of niet-aangeboren hersenletsel deze tips niet zonder meer kunnen uitvoeren. Vaak is daar toch begeleiding bij nodig door een revalidatieteam die soms maanden nodig heeft om de tips bij iemand te laten werken.

Neem nu "ontspanning": dit moet echt geoefend worden, patiënten moeten aangemoedigd worden en vaak zijn ook vele gesprekken nodig om ontspannende activiteiten te kúnnen doen. Of "voldoende slapen": veel mensen na niet-aangeboren hersenletsel kunnen niet eenvoudig meer goed slapen, door pijnklachten, door verliesverwerking, en andere oorzaken. Ook hierin moet een begeleidend revalidatieteam vaak veel moeite doen om het slaappatroon te optimaliseren. Het is te gemakkelijk om de tip gewoon te noemen; dat werkt in de praktijk bij de meeste patiënten echt niet. Ze hebben medestanders en coaches nodig om dit voor elkaar te krijgen. Daarom ook zijn revalidatiecentra vaak de aangewezen plek om een programma te volgen om vermoeidheidsverschijnselen uiteindelijk te verminderen. Hieronder staat de link naar de site van de Radboud Universiteit.

Link naar Brochure Vermoeidheid na CVA 

Wat vindt u van deze pagina? Vul uw commentaar hier s.v.p. in.

Please note that all fields followed by an asterisk must be filled in.

Please enter the word that you see below.

  

Heeft u iets aan de hier voorgestelde oplossingen?

Heeft u iets gehad aan de voorgestelde oplossingen op deze pagina? Zo ja, vertelt u dan aub uw eigen verhaal. Mogelijk heeft u nog méér oplossingen voor anderen.

Ik nodig u bij deze uit uw verhaal te vertellen, op uw eigen manier. Het delen van uw verhaal met anderen kan mogelijk andere mensen helpen. Misschien worden uw tips straks wel de meest belangrijke en meest gewaardeerde. Bovendien zorgt uw verhaal voor nóg meer praktijkinformatie zodat we nog meer leren van elkaar.

Met uw verhaal kunt niet alleen anderen helpen, anderen kunnen ú ook helpen! En het mooiste van alles is: u kunt uw verhaal geheel anoniem kwijt, geen registratie nodig, u kunt meteen beginnen te typen. Zodat wij met z'n allen elkaar helpen! Met mijn dank alvast!

[ ? ]

Author Information (optional)

To receive credit as the author, enter your information below.

(first or full name)

(e.g., City, State, Country)

Submit Your Contribution

 submission guidelines.


(You can preview and edit on the next page)

Wat andere lezers/bezoekers gezegd hebben...

Klik hieronder om te zien wat andere bezoekers hebben verteld...

zoeken 
Na een periode van 2,5jaar pijnen thv. het borstbeen werd radiologisch botvermeerdering, botmisvorming (syndroom van Tietze?) vastgesteld. Na de diagnose …

devrolijkheidstruc 
ja, de oorzaak was stress. Jarenlang de ene idiote narigheid na de ander. Had totaal niet in de gaten dat daar ook achterbakse roddel meespeelde. Ik dacht …

nieuw eigen leven Not rated yet
Hoi Bijna per ongeluk kwam ik op deze site, was maar wat aan het surfen.. Interessant om jou kijk op vermoeidheid te lezen. Het zijn eigenlijk woorden …

Activiteiten plannen geeft rust Not rated yet
ik heb een burnout en vaak last van een gejaagd gevoel. Wanneer er iets moet gebeuren kreeg ik pas rust wanneer het daadwerkelijk was gedaan. Ik probeer …

herstel na burn out Not rated yet
Hallo, Ik heb uw stuk met veel herkenning gelezen. Ik (27jr) ben herstellende van een burnout en herken het patroon van de piekinspanning in mijn herstel …

Click here to write your own.



Ga van Vermoeidheid en beste aanpak naar Nederlandse Homepage 


Ga naar mijn praktijk website 3z-psychologie


Read here about all disclaimers relevant to this site:

LegalDisclaimers.html


If you want you can follow me on Twitter. I usually tweet in a serious way: whenever there is any news to share, being either about brain injury, emotional problems, abnormal behavior or other morality issues. Click on the link below:

Als u wilt kunt u me ook op Twitter volgen. Ik tweet eigenlijk alleen serieuze zaken, of dat nu nieuws is over hersenletsel, emotionele problemen, abnormaal gedrag of andere ethische zaken. Klik op onderstaande link:

https://twitter.com/fckovacs

5 zeer uitgekiende yoga-oefeningen die vermoeidheid kunnen oplossen! Lees de honderden getuigenissen op Internet van duizenden mensen die deze oefeningen dagelijks doen. Lees ook mijn persoonlijke ervaring in het stuk hiernaast!: