Vermoeidheid: de meest gehoorde klacht na hersenletsel

Iedereen voelt zich wel eens moe. In feite is vermoeidheid na hersenletsel, naast hoofdpijn, één van de meest gehoorde klachten bij huisartsen. Maar wat is het eigenlijk?
Twee soorten vermoeidheid na hersenletsel kunnen grofweg worden onderscheiden: lichamelijk of geestelijk. Ik zeg hier echter niet dat we een ‘geestelijke’ toestand hebben apart van een lichamelijke. Naar mijn mening hebben we slechts één lichaam, maar omdat dit onderscheid veel gemaakt wordt en met lichamelijk vooral ‘doe-dingen’ worden bedoeld (b.v., lopen, tuinieren, fietsen), heb ik dit maar even zo gelaten.

De lichamelijke vorm van vermoeidheid na hersenletsel is eenvoudig te ontdekken. Als je dingen doet met je lijf, of het nu tuinieren is, fietsen, voetballen, dan word je simpelweg moe na een tijdje. Omdat je nu eenmaal je energie-voorraad in je lijf aan het verbranden bent (glucose en zuurstof), in allerlei cellen. Dat is waar je lichaamstemperatuur vandaan komt als je aan het bewegen bent. Deze kan tijdens flink bewegen echt stijgen tot wel 40 graden Celsius, bijvoorbeeld als je aan het hardlopen bent. Niet voor niets zweet je dan ook behoorlijk, om weer wat af te koelen. Na deze verbranding, moet je lichaam weer energie bij tanken. Normaal gesproken door drinken en/of het eten van iets. Verder moeten je spieren rusten om daarna weer te herstellen en sterker te worden. Jij moet natuurlijk zelf ook rusten om weer bij te komen van de inspanningen en weer opnieuw energie op te bouwen. Dit soort vermoeidheid na lichamelijke inspanning is bekend, iedereen kent het. Het is ook een lekkere vorm omdat je altijd het gevoel hebt dat je wat gedaan hebt. Er worden ook speciale stoffen aangemaakt, endorfines, die je ook lekkerder doen voelen na lichamelijke inspanning. Een dergelijke ‘high’ kan erg lekker voelen en sporters met name kunnen er verslaafd aan raken. Daarom kan bijvoorbeeld hardlopen zo verslavend werken als je het maar vaak genoeg doet.

De mentale vorm van vermoeidheid is dat je je vermoeid voelt maar fysiek weinig tot niets gedaan hebt. Bijvoorbeeld, als je naar de TV hebt gekeken of naar de radio geluisterd hebt gedurende enkele uren, dan kun je zo vermoeid zijn dat je graag de TV of radio uit wilt zetten om niet geïrriteerd te raken. Het lijkt dan net alsof je teveel geluiden of beelden ineens niet meer kan verdragen. Dit is ook wel de meest gehoorde klacht van mensen met hersenletsel: de drukte om hen heen kunnen ze niet meer zo goed hebben. Het is ook van de minst begrepen klachten. Ik hoop hierover wat meer duidelijkheid te kunnen geven.

Hoe kan mentale vermoeidheid na hersenletsel verklaard worden?

Een aardige en bruikbare definitie van vermoeidheid die ik in de wetenschappelijke literatuur kon vinden is die van Aaronson et al. (1999): “het besef van een verminderde capaciteit voor lichamelijke en/of mentale arbeid, veroorzaakt door een evenwichtsverstoring in de aanwezigheid, het gebruik en/of herstel van energie die nodig is om activiteiten uit te voeren”. Dus vermoeidheid is verbonden met het doen van dingen en met de energiebronnen die daarvoor nodig zijn. Het is dus een probleem in het hebben en herstellen van deze energiebronnen.

Een computer metafoor
Mentale of ook wel cognitieve vermoeidheid (na hersenletsel) is het probleem dat je hebt met energiebronnen die nodig zijn om mentale activiteiten uit te voeren, zoals het nuchter en logisch nadenken, problemen oplossen, rekenen, het begrijpen van beelden, uitspraken en gedrag van andere mensen. Iedere cognitieve activiteit, alle activiteit die te maken heeft met informatie verwerken, en dat in je brein plaatsvindt, kost energie. De vergelijking met een computer is hier heel handig. Nu ben ik deze tekst aan het typen op mijn Windows 7 laptop, die 3Gb aan RAM geheugen heeft en een 500 Gb harde schijf. Mijn processor is een 2.4 GHz dual core Intel Pentium, dat betekent niets anders dat het vele berekeningen in korte tijd kan uitvoeren. Het voordeel is dat de computer snel is. Echter, al deze werkzaamheden kosten de computer energie en ik merk dat doordat de accu leeg raakt. De accu heeft nu nog maar 1 uur te gaan. Als ik zoveel door blijf typen, blijft dit energie (stroom) kosten en over 1 uur is de stroom op. De accu is dan leeg.

In de menselijke hersenen is iets soortgelijks aan de gang als we mentale arbeid verrichten. Ook mentale arbeid, informatie verwerken, kost ons brein energie. Vooral als dit activiteiten zijn waarbij je echt meer moet nadenken, of bij een ingewikkelde taak. Ook deze energie is electriciteit omdat hersencellen met elkaar communiceren via electriciteit. Alleen het voltage van deze electriciteit is in het brein laag: -70mV. het wordt opgewekt doordat er een constante beweging is van bepaalde moleculen in de zenuwcellen (Na+, K+, Ca2+, CL-). Door deze bewegingen in en uit de zenuwcel wordt een actiepotentiaal gevormd dat langs de zenuwcel en zijn uitlopers geleidt wordt. Uiteindelijk leidt dit dan weer tot het loslaten van chemicaliën (neuro-transmitters) in een synaps (kloof tussen 2 zenuwceluiteinden) zodat een andere zenuwcel ook weer geactiveerd kan worden en de actie-potentiaal (electrische stroom) door gegeven kan worden.

Nu is het hele punt dat deze soort uitstoot en opname van chemicaliën zenuwcellen veel energie kost. Cellen moeten wel energie in zich hebben om dit soort actie-potentialen te kunnen opwekken. Ze krijgen deze energie van het opnemen van glucose en zuurstof, die weer gebracht worden via het bloed. Omdat we iedere minuut zuurstof binnen krijgen via onze ademhaling en longen, zal aan zuurstof niet snel een gebrek zijn. Het probleem van onze energie-huishouding is dan ook niet zuurstof maar glucose (bloedsuiker). Glucose wordt gevormd in de lever via de bewerking van glycogeen (vorm van glucose dat eenvoudig opgeslagen kan worden in de lever en spieren). De basis van het glycogeen is natuurlijk ons voedsel: koolhydraten. Normaal gezien hebben we een voorraad glycogeen in onze lever en spieren, dat omgezet kan worden in glucose mochten we hier meer behoefte aan hebben. Als we mentaal meer arbeid verrichten (of lichamelijk) dan is er meer glucose nodig. Dit kan door een PET-scan zichtbaar gemaakt worden (die meet het regionale opname-verbruik van zenuwcellen). Er komt een punt dat ons lichaam te weinig suiker heeft en dat het lichaam dan vetcellen gaat verbranden om aan energie te komen. Dat is ook de reden dat je gewicht kan verliezen door veel te studeren en niet goed te eten. Wanneer we echter te weinig glucose hebben, zullen je hersencellen dat als één van de eersten gaan merken en minder gaan functioneren. Zeer waarschijnlijk heeft dit ook iets te maken met je ervaren vermoeidheid (na hersenletsel). Maar wetenschappers zijn hier nog niet over uit.

Wat we inmiddels wél weten is dat hersenletsel leidt tot een toename van méér hersencellen die werken. In plaats van dat ze efficiënter gaan werken en zuiniger aan gaan doen met hun capaciteit, gaan meer zenuwcellen activiteiten vertonen bij informatieverwerking. Het lijkt erop dat zij proberen meer nieuwe verbindingen te maken met elkaar om zo een taak aan te kunnen. Dit simpele feit, dat er veel meer hersengedeeltes betrokken zijn bij een activiteit die vóór het letsel nauwelijks hersenactiviteit liet zien, kan mogelijk verklaren waarom hersenletselpatiënten veel sneller moe zijn. Ze zijn namelijk daadwerkelijk meer energie aan het verbranden wanneer zij mentale activiteiten doen. Ze hebben dan ook meer glucose nodig en hun glucose-niveau is natuurlijk veel sneller gedaald.

Als dit werkelijk waar is, en ik heb geen andere serieuze verklaringen gehoord tot nog toe, hoe kan het dan dat het gewoon slikken van extra glucose (dextrose bv) niet helpt bij hersenletselpatiënten? Nou, het helpt wél wat…maar alleen op de korte termijn. Op de iets langere termijn raken zij alleen nog maar méér uitgeput! Dus de bloedsuiker, glucose, kan niet het gehele verhaal zijn van mentale vermoeidheid na hersenletsel. Kennelijk is het ook niet goed als er een duidelijke toename is van meer hersencellen die wat actief zijn. Niemand weet echter precies hoe dit werkt. Eén ding is echter zeker: het brein houdt er niet van dat álle gebieden constant actief zijn. Stel je maar eens voor hoe je reageert op plotseling druk verkeer om je heen als je aan het autorijden bent en het begint ook nog eens hard te regenen. Nadat je zo ingespannen een half uur gereden hebt kom je thuis doodmoe aan. Het overbelasten van je hersenen op deze manier kost veel aandacht capaciteit: veel concentratie en verdeelde aandacht. We weten dat dit veel spanningen op roept, bepaalde basisemoties worden intenser. Meestal, vooral angst. Teveel opbouw van angst leidt tot een defensieve reactie: ofwel vluchten ofwel vechten. Met andere woorden: ofwel paniek ofwel een woede-uitbarsting. Niemand weet echter precies waarom dit zo gebeurt maar ik kan er wel over speculeren.

Het is redelijk te veronderstellen dat onze hersenen vooral ten doel hebben om ons (ons lichaam) te helpen overleven. Zoals Antonio Damasio in zijn boek “the feeling of what happens” (“ik voel dus ik ben” in het Nederlands) beschrijft, is het brein bezig met het onderhouden van een balans, een homeostase voor de belangrijkste lichaamsfuncties zoals bloeddruk, lichaamstemperatuur en hartslag. Het doet dit door constant onze omgeving in de gaten te houden via onze zintuigen (gevoel, reuk, zien, horen, proeven) en constant onze lichaamsfuncties te checken en onze omgeving te voorspellen. Vooral dit voorspellen wordt de laatste tijd in de wetenschappelijke wereld gezien als zeer belangrijk. Immers, op die manier kan het brein zich voorbereiden op acties die nodig zijn om te overleven. Een nieuw wetenschappelijk model met een formule zegt met zoveel woorden dat het brein steeds de omgeving probeert te voorspellen en af te stemmen op onze acties en lichaamsfuncties. Op deze manier probeert het in harmonie met zijn omgeving te leven, met daarmee de minste kans op conflicten en levensbedreigende situaties. Evolutionair gezien is het brein dus echt niet ‘blij’ als het overbelast wordt. Immers, bij overbelasting kun je je omgeving niet meer goed in de gaten houden en loop je meer risico ten prooi te vallen aan dodelijke situaties. Angst is natuurlijk ontwikkeld om je zo snel mogelijk uit zulke situaties te halen: ofwel in paniek weg te rennen ofwel agressief de situatie te beëindigen.

Emotionele uitbarstingen na vermoeidheid na hersenletsel

In feite, kunnen zo emotionele uitbarstingen simpelweg verklaard worden als een zelfverdedigingsmechanisme tegen een informatie-overbelasting. Ze zijn bedoeld om de informatie-overbelasting te stoppen. Vaak horen hersenletselpatiënten dat zij niet in staat zijn hun emoties voldoende te beheersen. Misschien is dat voor een deel waar (daar zijn ook aanwijzingen voor). Maar het is misschien ook zo dat hun informatie-overbelasting veel sneller plaats vindt dan bij gezonde mensen. Dus zal bij hen dit zelfverdedigingsmechanisme ook sneller ingezet worden: dus ook sneller irritaties of angst. En niemand is er op getraind om zo’n snelle opbouw van angst (door informatie-overbelasting) tegen te gaan. Enig bewijs voor deze ‘theorie’ komt vanuit de praktijk en de verhalen van families. Vaak blijkt namelijk dat áls veel eerder informatie-overbelasting wordt herkend én voorkómen, dat de hersenletsel patiënt dan veel minder snel emotioneel uitbarst. Natuurlijk, patiënten met hersenletsel reageren sowieso emotioneler dan gemiddeld, dus er zal ook wel iets zijn met hun emotionele controle. Maar feit blijft dat overbelasting het beste voorkómen moet worden bij hen.

Samenvatting

Vermoeidheid na hersenletsel kan mede verklaard worden door een bovenmatig gebruik van meerdere hersendelen. Hierbij wordt veel sneller glucose en zuurstof gebruikt dan gemiddeld. Desondanks helpt extra glucose niet echt. Mogelijk omdat het brein ontwikkeld is om niet snel in een overbelasting terecht te komen. Het reageert daarom met intensere basisemoties zoals angst en agressie als het te lang in een overbelastingssituatie blijft zitten. Vermoeidheid na hersenletsel kan wel eens een subjectieve beleving zijn die waarschuwt voor zo’n overbelastingssituatie.

Tips om vermoeidheid na hersenletsel te verminderen

Alle tips en trucs om vermoeidheid (na hersenletsel) te verminderen staan op mijn pagina over de beste behandeling voor vermoeidheid. Deze link staat hieronder aangegeven.

Wat vindt u van deze pagina? Vul uw commentaar hier s.v.p. in.

Please note that all fields followed by an asterisk must be filled in.

Please enter the word that you see below.

  




Herkent u de hier genoemde problemen? Schrijf deze dan aub op voor anderen.

Heeft u iets herkend van de problemen die hier genoemd zijn? Vertelt u dan aub uw verhaal. U zult merken dat u echt niet de enige bent.

Ik nodig u bij deze uit uw verhaal te vertellen, op uw eigen manier. Het delen van uw verhaal met anderen kan uw bezorgdheid en stress verminderen. Bovendien zult u merken dat er meer mensen zijn zoals u, die zich zullen herkennen in uw verhaal. De kans is dan groter dat u van hen ondersteuning krijgt, tips om met deze situatie om te gaan.

Met uw verhaal kunt niet alleen anderen helpen, anderen kunnen ú ook helpen! En het mooiste van alles is: u kunt uw verhaal geheel anoniem kwijt, geen registratie nodig, u kunt meteen beginnen te typen. Zodat wij met z'n allen elkaar helpen! Met mijn dank alvast!

[ ? ]

Author Information (optional)

To receive credit as the author, enter your information below.

(first or full name)

(e.g., City, State, Country)

Submit Your Contribution

 submission guidelines.


(You can preview and edit on the next page)

Wat andere lezers/bezoekers gezegd hebben...

Klik hieronder om te zien wat andere bezoekers hebben verteld...

Studeren na herseninfarct 
Ik herken eindelijk mijzelf in dit verhaal. Ik ben na een herseninfarct te hebben grhad in 2013 op 28-jarige leeftijd al enige tijd hersteld en studeer …

Letsel gevolgen niet begrepen 
Hoi In mijn jeugd had ik al epilepsie, waarschijnlijk omdat ik met de bevalling een erg samen gedrukt spits hoofd had. Soms afwezig, werd gezien als …

hersenschade na problematische bevalling!! 
Ik heb hersenschade overgehouden na de geboorte van mijn dochter! Na jaren tobben met mijzelf en mijn dochter ziekenhuis in en uit is het duidelijk ik …

Ingewikkeld 
Hallo allemaal, Mijn verhaal begint in 2007. Op een wedstrijdterrein voor dressuur en springpaarden. Mijn zus zou daar met haar paard aan meedoen en …

waarom niet gewoon de hele dag 
Ik heb 13jaar geleden een auto ongeluk gehad(2001) Heb daarbij hersenletsel opgelopen,15 maanden daarna gerevalideerd,ik kon niks meer...eerst 10dagen …

Beperking mbt geluiden - hoe de verzekering uit te leggen? Not rated yet
Hallo, Erg blij met wat ik over 'mentale vermoeidheid' aantrof op deze site. Met name ... "Het lijkt dan net alsof je teveel geluiden of beelden ineens …

Een constante strijd Not rated yet
Als kind heb ik een schedelbreuk opgelopen. Na herstel groeide ik als een gewoon kind op in een veilige omgeving. Toen ik ongeveer 8 jaar was veranderde …

Behandeld met een hersentumor d.m.v protonenbestraling Not rated yet
Hoi, ik ben een jongen van 18 jaar oud. Ik ben in 2010 erachter gekomen dat in mijn hoofd een cel ongeremd is gaan delen en er een tumor is ontstaan. Hij …

Nogal veel in korte tijd Not rated yet
Tot Kerst 2010 had ik al veel beleefd op medisch gebied, maar omdat ik een no-nonsense-figuur ben, ben ik e.e.a. redelijk ongeschonden doorgekomen. Vanaf …

hoop op een wonder Not rated yet
Hallo, ik ben een vrouw van 37 jaar en ik heb sinds 2009 de diagnose ms. Mijn klachten begonnen in het jaar 2000. Wazig zien, steken in m'n hoofd en vermoeidheid. …

Click here to write your own.




Ga van Vermoeidheid na Hersenletsel naar Homepage Nederlands

Ga van Vermoeidheid terug naar Hersenletsel symptomen


Ga naar mijn 1e-lijns psychologie praktijk te Leiden